Bu içerikle, akut böbrek yetmezliğinin prerenal, renal ve postrenal nedenlerle nasıl geliştiğini, hastane ve yoğun bakım ortamında hangi etiyolojik faktörlerin öne çıktığını ve böbrek kan akımı azaldığında böbrekte hangi patofizyolojik süreçlerin devreye girdiğini öğreneceksiniz.

Akut böbrek yetmezliği (ABY), tek bir nedene bağlı gelişen basit bir durum değildir. Böbrek işlevlerindeki ani bozulma, farklı mekanizmalar üzerinden ortaya çıkabilir. Bu nedenle akut böbrek yetmezliğinin etyolojisi, yani altta yatan nedenleri, klinik değerlendirmede özel bir yere sahiptir.

ABY etiyolojisi klasik olarak üç ana başlık altında incelenir.

Prerenal, renal ve postrenal yetmezlik. Bu sınıflama, böbrek işlev bozukluğunun nereden kaynaklandığını anlamayı kolaylaştırır ve sürecin nasıl ilerlediğini kavramaya yardımcı olur.

Akut Böbrek Yetmezliği Etiyolojisi

Prerenal Akut Böbrek Yetmezliği Nedir?

Prerenal akut böbrek yetmezliği, böbreğin kendisinde yapısal bir bozukluk olmadan gelişir. Bu durumda;

• Glomerüller ve tübülüslerin işlevleri normaldir.

• Ancak böbrek kan akımı azalmıştır.

Yani sorun böbreğin yapısında değil, böbreğe ulaşan kan miktarındadır. Böbrekler yeterince kanlanamadığında, süzme işlemi de doğal olarak azalır. Bu durum glomerüler filtrasyon hızında düşüşe yol açar ve akut böbrek yetmezliği tablosu ortaya çıkar.

Prerenal ABY’nin ayırt edici özelliği, böbreğin aslında çalışabilecek kapasitede olmasıdır. Ancak yeterli kan akımı sağlanamadığı için işlevlerini yerine getiremez.

Renal Akut Böbrek Yetmezliği Nedir?

Renal akut böbrek yetmezliği, böbreğin kendisini ilgilendiren hastalıklar sonucu gelişir. Bu durumda sorun, böbreğe gelen kan akımından değil; böbrek dokusunun doğrudan etkilenmesinden kaynaklanır.

Renal ABY’nin en sık nedeni;

• Akut tübüler nekrozdur.

Akut tübüler nekroz, böbrek tübüllerinin hasarlanması ve işlevlerini yerine getirememesiyle karakterizedir. Tübüller zarar gördüğünde, süzülen filtratın geri emilimi ve atıkların uzaklaştırılması bozulur. Bunun sonucunda böbrek yetmezliği tablosu gelişir.

Renal ABY’de böbrek yapısal olarak etkilenmiştir ve işlev kaybı doğrudan böbrek dokusuna bağlıdır.

Postrenal Akut Böbrek Yetmezliği Nedir?

Postrenal akut böbrek yetmezliği, üriner toplayıcı sistemin tıkanması sonucu gelişir. Bu durumda böbrekler kanı süzebilir; ancak oluşan idrarın vücuttan atılması engellenmiştir.

İdrarın dışarı akamaması, böbrek içinde basınç artışına yol açar. Bu basınç zamanla böbrek fonksiyonlarını bozar ve akut böbrek yetmezliği gelişir.

Postrenal ABY açısından en yüksek risk grubunda olan hastalar;

• Prostat hipertrofisi olan yaşlı erkekler

• Ürolojik kanseri bulunan yaşlı erkek hastalardır

Bu hastalarda üriner sistem tıkanıklığı riski daha yüksektir ve buna bağlı olarak postrenal akut böbrek yetmezliği gelişme olasılığı artar.

Hastanede Yatan Hastalarda En Sık ABY Nedenleri

Hastanede yatan hastalarda akut böbrek yetmezliği sık karşılaşılan bir klinik durumdur. Bu hastalarda ABY nedenleri belirli bir sıklık sırasına göre görülür.

Hastanede yatan hastalarda en sık akut böbrek yetmezliği nedenleri;

1. Akut tübüler hasar

2. Prerenal nedenler

3. Postrenal nedenler

Bu sıralama, renal nedenlerin özellikle hastane ortamında ne kadar önemli olduğunu göstermektedir. Özellikle akut tübüler hasar, hastanede yatan hastalarda en yaygın ABY nedenidir.

Yoğun Bakım Ünitelerinde Akut Böbrek Yetmezliği

Akut böbrek yetmezliği, yoğun bakım ünitelerinde yatan hastalarda çok daha sık görülür. Verilere göre;

• Hastanede yatan hastaların yaklaşık %5’inde ABY gelişir

• Yoğun bakım ünitelerinde yatan hastaların yaklaşık %30’unda ABY ortaya çıkar

Bu oran, yoğun bakım hastalarının ne kadar yüksek risk altında olduğunu göstermektedir.

Daha da dikkat çekici olan ise yoğun bakım ünitelerinde gelişen akut böbrek yetmezliğine bağlı mortalite oranlarının %40–75 arasında değişmesidir. Bu durum, ABY’nin özellikle kritik hastalarda ne kadar ciddi sonuçlara yol açabileceğini ortaya koyar.

Böbrek Kan Akımı Azaldığında Ne Olur?

Böbrek kan akımı azaldığında böbrek dokusunda iskemi gelişir. İskemi, dokunun yeterli oksijen ve besin alamaması anlamına gelir.

Sağlıklı bir böbrek bu duruma;

• Vazokonstrüksiyon ile yanıt verir.

Ancak bu yanıt, paradoksal bir etki yaratır. Vazokonstrüksiyon sonucunda;

• Böbrek kan akımı daha da azalır.

• Böbrek iskemisi artar.

Yani başlangıçta koruyucu gibi görünen bu yanıt, iskemiyi derinleştirir.

İskemi Uzadığında Böbrekte Ne Gelişir?

Perfüzyon sorunu genellikle her iki böbreği birden etkiler. Eğer iskemi kısa sürede düzelmez ve uzun sürerse;

• Böbrek tübüllerinde nekroz gelişir.

• Bunun sonucunda böbrek yetmezliği ortaya çıkar.

Bu süreç, özellikle renal akut böbrek yetmezliğinin temel mekanizmasını oluşturur. Tübüler nekroz geliştikten sonra böbrek işlevleri ciddi şekilde bozulur.

Akut böbrek yetmezliği; prerenal, renal ve postrenal nedenlerle gelişebilen, hastanede ve özellikle yoğun bakımda sık görülen ciddi bir klinik tablodur. Böbrek kan akımındaki azalma, iskeminin derinleşmesi ve tübüler nekroz gelişimi bu sürecin temel yapı taşlarını oluşturur.

Bu nedenle ABY etiyolojisinin doğru anlaşılması, sürecin nasıl geliştiğini kavramak açısından kritik öneme sahiptir.

Simbians Platformu ile doğru ve güncel verimlilik ve sağlık bilgisinin erişilebilir olmasını sağlıyoruz. Tüm içerikler sadece sağlık profesyonelleri ve tıbbi yazarlar tarafından hazırlanmaktadır.

Kaynaklar

Türk Nefroloji Derneği. (2020). Akut böbrek hasarı tanı ve tedavi kılavuzu. İstanbul: Türk Nefroloji Derneği Yayınları.

Özdemir, F. N., & Sezer, S. (2018). Akut böbrek yetmezliği. İçinde S. Süleymanlar & A. Ateş (Ed.), Nefroloji (ss. 423–440). Ankara: Güneş Tıp Kitabevleri.