Bu içerikle Mabel Matiz’in Sarmaşık klibinde yer alan sembolleri, halı metaforlarının kültürel ve toplumsal anlamlarını, bakmak ile görmek arasındaki farkı ve sanatın nasıl anlam üretme alanı yarattığını öğreneceksiniz.

Bu yazıyı okuyorsanız küçük ama önemli bir şey söylemek isterim.

Bir farkınız var.

Çünkü sıradan bir başlık yerine “Mabel Matiz, Sarmaşık ve Anlam Yaratmak” gibi alışılmışın dışındaki bir başlık gördüğünüzde beyniniz farklı çalışır.

Nörobilim bize şunu söyler.

Beyin alışılmışın dışında bir uyaran gördüğünde daha fazla nöral ateşlenme oluşturur.

Yani bir şey sizi düşündürüyorsa, şaşırtıyorsa veya merak uyandırıyorsa beyniniz o anda daha aktif çalışır.

Bu yüzden bu yazı sadece bir şarkı klibi üzerine değildir.

Bu yazı aynı zamanda şunlar üzerine;

• Anlam nasıl oluşur?

• Görmek ile bakmak arasındaki fark

• Toplumsal çeşitlilik

• Ötekileştirme

• Ve insanın dünyayı nasıl yorumladığı…

Bu yazı bir klip üzerinden anlam üretme pratiği üzerine bir düşünme egzersizidir.

Önce Klip: Sarmaşık

Bu yazıyı okumadan önce sakin bir şekilde klibi dikkatle izlemenizi öneririm.

Çünkü bu yazı aslında klibin görsel metaforlarını çözmeye çalışan bir düşünme denemesi.

Klip izlendikten sonra yazıyı okumak, zihinde çok farklı çağrışımlar oluşturacaktır.

Hadi klibi izleyin.

Mabel Matiz: Gelenek Dışı Bir Sanatçının Gelenekle Diyaloğu

Mabel Matiz Türkiye’de ilginç bir kültürel konuma sahip.

Birçok insan onu ilk gördüğünde şu özellikleri fark eder.

• Gelenek dışı bir giyim tarzı

• Androjen bir görünüm

• Estetik olarak alışılmışın dışında bir sahne dili

Fakat aynı zamanda yaptığı birçok iş gelenekle yoğun bir bağ kurar.

Bu durum bir paradoks yaratır.

Görünüşte modern ve farklı olan bir sanatçı, içerikte oldukça geleneksel motiflerle çalışmaktadır.

Sarmaşık klibi bunun çok güçlü bir örneğidir.

Klipte kullanılan unsurlar;

• Türk halıları

• Anadolu motifleri

• Yerel coğrafya

• Geleneksel semboller

Bu durum bize önemli bir şey hatırlatır:

Modernlik ve gelenek aslında birbirine karşıt değildir.

Çoğu zaman modernlik, geleneksel olanın yeniden yorumlanmasıdır.

Döşemealtı Halıları: Bir Kültürün Dokunmuş Hafızası

Sarmaşık klibinin en çarpıcı görsel öğesi halılar.

Klip Antalya’nın Döşemealtı ilçesinde çekildi. Bu bölge Türkiye’nin önemli halıcılık merkezlerinden biridir.

Halılara biraz daha yakından bakalım.

Bir halı sadece bir dekor değildir.

Bir halı;

• Bir kültürün hafızasıdır.

• Bir topluluğun estetik anlayışıdır.

• Bir coğrafyanın hikâyesidir.

Halılardaki desenler aslında sembollerdir.

Örneğin;

• Bereket sembolleri

• Nazar motifleri

• Koruma işaretleri

• Aşk sembolleri

Her motif aslında bir anlatıdır.

Dolayısıyla Sarmaşık klibinde yüzlerce halının yer alması sadece estetik bir tercih değildir.

Bu aynı zamanda şunu söyler.

İnsanlık tek bir hikâyeden oluşmaz. İnsanlık bir motifler mozaiğidir.

Tek Bir Halıdan Başlayan Hikaye

Klipte ilk sahnelerde Mabel Matiz’i tek bir halının üzerinde uzanırken görüyoruz.

Bu görüntü sembolik açıdan çok güçlüdür.

Tek bir halı…

Tek bir başlangıç…

Tek bir zemin…

Bu sahne bize şu mesajı verebilir.

Hepimiz aslında aynı başlangıçtan geliyoruz.

Farklı dinler

Farklı kimlikler

Farklı kültürler

Ama başlangıç noktası aynı.

İnsanlık.

Bu sahne aslında çok temel bir gerçeği hatırlatır.

Çeşitlilik bir ayrışma değil, çoğalma biçimidir.

Gökkuşağı Halısı ve Kimlik Meselesi

Klipte bir noktada Mabel Matiz’i gökkuşağı renklerinde bir halı üzerinde yürürken görüyoruz.

Bu sahne oldukça açık bir sembol içeriyor.

Gökkuşağı;

• LGBT hareketinin simgesi

• Çeşitliliğin simgesi

• Kimlik özgürlüğünün simgesi

Bu görüntü sadece cinsel yönelim meselesine değil, çok daha geniş bir şeye işaret eder.

Bu aslında şu sorudur.

İnsan kendisi olabilir mi?

Toplumlar çoğu zaman insanlara şu mesajı verir.

“Bizim gibi ol.”

Ama insanlık tarihi bize şunu gösterir.

İnsan gelişimi çoğu zaman farklı olanların cesaretiyle ilerlemiştir.

Halıların Arasında Yer Aramak

Klipteki en güçlü metaforlardan biri şudur.

Mabel Matiz elinde kendi halısıyla dolaşır.

Ama kendisine yer bulamaz.

Bu sahne çok derin bir sosyal metafordur.

Çünkü toplumlarda insanlar çoğu zaman şu mücadeleyi verir.

“Ben kimim ve bu dünyada nereye aitim?”

Birçok insan hayatı boyunca şu soruyla mücadele eder.

• Burada bana yer var mı?

• Benim hikayeme alan var mı?

• Benim kimliğim kabul ediliyor mu?

Bu klip bu soruyu görselleştiriyor.

Yer Bulmak Ama Yine de Kabul Görmemek

Klipte ilginç bir sahne daha var.

Mabel sonunda kendine bir yer bulur.

Halısını serer.

Ama bu sefer çevresindeki insanlar kendi halılarını toplamaya başlar.

Bu sahne oldukça güçlü bir mesaj taşır.

Bu şu demektir.

Bazen insanlar farklılığı kabul ediyor gibi görünür, ama içten içe mesafe koymaya devam ederler.

Yani çeşitlilik fikri teoride kabul edilir.

Ama pratikte insanlar hâlâ kendi konfor alanlarını korumak ister.

Sarmaşık: Aşkın Metaforu

Şimdi klibin adındaki kelimeye gelelim.

Sarmaşık.

Divan edebiyatında “ışk” kelimesi sarmaşık anlamına gelir.

İskender Pala bunu şöyle açıklar.

Sarmaşık nasıl ağacı sarar ve zamanla onu ele geçirirse, aşk da insanı sarar ve onun hayatını şekillendirir.

Bu çok güçlü bir metafordur.

Çünkü sarmaşık iki yönlü bir semboldür.

Bir yandan;

• Bağlanma

• Sevgi

• Tutku

Diğer yandan;

• Bağımlılık

• Tükenme

• Kendini kaybetme

Dolayısıyla Sarmaşık kelimesi aslında insanın duygusal dünyasını anlatır.

Bakmak ve Görmek Arasındaki Fark

Bu klip üzerine düşünürken aklıma gelen en önemli şey şu oldu.

İnsanların çoğu bakıyor ama görmüyor.

Bakmak fizyolojik bir süreçtir.

Gözünüz çalışıyorsa bakabilirsiniz.

Ama görmek farklıdır.

Görmek;

• Bilgi ister.

• Deneyim ister.

• Yorumlama kapasitesi ister.

Yani görmek bir bilişsel süreçtir.

Bir sanat eserini görebilmek için şu gerekir.

• Kültürel bilgi

• Estetik farkındalık

• Sorgulama alışkanlığı

Bu yüzden bazı insanlar bir klibi izler ve hiçbir şey hissetmez.

Bazıları ise aynı klipten hayat felsefesi çıkarır.

Anlam Yaratmak: İnsan Beyninin En Büyük Gücü

İnsan beyninin en önemli özelliklerinden biri anlam üretme kapasitesidir.

Biz dünyayı sadece yaşamayız.

Aynı zamanda yorumlarız.

Bir film izleriz → anlam çıkarırız.

Bir şarkı dinleriz → anlam çıkarırız.

Bir resim görürüz → anlam çıkarırız

Bu süreç aslında insanın dünyayı anlamlandırma biçimidir.

Ve bu süreç geliştikçe insanın dünyası büyür.

Neden Anlam Yaratmak Önemlidir?

Anlam üretme kapasitesi yüksek olan insanlar;

• Daha yaratıcıdır.

• Daha empatik olur.

• Daha derin düşünür.

• Daha iyi problem çözer.

Çünkü dünya onlar için sadece görünenlerden ibaret değildir.

Onlar dünyayı katmanlı bir yapı olarak görür.

Sarmaşık: Bir Klipten Fazlası

Mabel Matiz’in Sarmaşık klibi sadece bir müzik videosu değildir.

Bu klip aynı zamanda;

• Kimlik

• Toplumsal çeşitlilik

• Ötekileştirme

• Anlam üretimi

• Görmek ve bakmak

üzerine bir sanat çalışmasıdır.

Bu klibi izledikten sonra tekrar izleyin.

Ama bu sefer kendinize şu soruları sorun.

• Bu sahne bana ne söylüyor?

• Bu sembol neyi temsil ediyor?

• Bu hikâye bana ne düşündürüyor?

Çünkü insanın dünyası gördüğü kadar değil…

Anlamlandırdığı kadardır.