Bu içerikle bipolar teriminin tıbbi anlamını, bipolar bozukluğun ne olduğunu, hangi belirtilerle ortaya çıktığını, tanı ve tedavi sürecinde nasıl ele alındığını öğreneceksiniz.

Günlük dilde sıklıkla yanlış kullanılan “bipolar” kelimesi, aslında ciddi ve tedavi edilebilir bir ruh sağlığı durumunu ifade eder. Bu yazı, kavramın doğru anlaşılmasına katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

Bipolar Nedir?

Bipolar, tıbbi olarak kişinin duygu durumunda iki uç arasında dalgalanmalarla seyreden bir durumu tanımlayan bir terimdir. En sık bipolar bozukluk (bipolar affektif bozukluk) bağlamında kullanılır ve mani/hipomani ile depresyon dönemlerinin dönüşümlü olarak yaşandığı bir ruhsal hastalığı ifade eder. Genellikle duygu durum bozuklukları ile ilişkilidir ve psikiyatri literatüründe önemli bir yere sahiptir.

Bipolar Kelimesinin Etimolojik Kökeni Nedir?

Bipolar kelimesi, Latince “bi” (iki) ve “polaris” (uç) sözcüklerinden türemiştir. Bu birleşim “iki uçlu” anlamına gelir ve kavramın temelini oluşturan karşıt duygudurumları ifade eder. Tıbbi ve psikiyatrik kullanımda bipolar, kişinin ruh halinde mani (taşkınlık) ve depresyon (çökkünlük) olmak üzere iki belirgin uç arasında seyreden bir bozukluğu tanımlar.

Bipolar Kelimesi ile Sık Karıştırılan Terimler

Bipolar bozukluk sıklıkla duygudurum değişkenliği, majör depresyon ve sınırda kişilik bozukluğu ile karıştırılır. Günlük hayatta yaşanan ani ruh hali değişimleri bipolar bozukluk anlamına gelmez. Majör depresyonda yalnızca depresif dönemler görülürken, bipolar bozuklukta mani veya hipomani dönemleri de tabloya eşlik eder. Sınırda kişilik bozukluğunda ise duygusal dalgalanmalar daha kısa sürelidir ve kişilerarası ilişkilerle yakından ilişkilidir. Bipolar bozuklukta dönemler daha belirgin, süreğen ve klinik olarak tanımlanabilir niteliktedir.

Bipolar Kelimesinin Kullanım Alanı

Bipolar kavramı başta psikiyatri olmak üzere klinik psikoloji, hemşirelik ve ruh sağlığı hizmetleri alanlarında kullanılır. Tanı koyma, tedavi planlama, ilaç takibi ve psikososyal destek süreçlerinde temel bir klinik çerçeve sunar. Ayrıca hasta eğitimi ve uzun dönem izlem programlarında da merkezi bir yere sahiptir.

Bipolar Kelimesinin Tarihsel İlk Kullanımı

Bipolar bozukluğun modern anlamda sınıflandırılması, 19. yüzyılda Emil Kraepelin tarafından yapılmıştır. Kraepelin, mani ve depresyon dönemlerini tek bir hastalık sürecinin farklı evreleri olarak ele almış ve bu yaklaşım günümüz tanı sistemlerinin temelini oluşturmuştur.

Bipolar Kelimesinin Tarihsel Arka Planı Nedir?

Antik Yunan tıbbında mani ve melankoli uzun süre birbirinden bağımsız durumlar olarak tanımlanmıştır. Hipokrat döneminde bu durumlar beden sıvılarındaki dengesizliklerle açıklanmıştır. Zamanla klinik gözlemler arttıkça, bu iki uç durumun aynı bireyde tekrar eden bir döngü oluşturabildiği fark edilmiştir. Modern psikiyatrinin gelişmesiyle birlikte bipolar bozukluk, biyolojik, genetik ve çevresel etkenlerin birlikte rol oynadığı bütüncül bir ruhsal hastalık olarak tanımlanmıştır.

Bipolar Kelimesi Tıbbi Bağlamda Nasıl Kullanılır?

Bipolar Kelimesinin Klinik Kullanımı

Bipolar terimi genellikle;

• Bipolar Bozukluk Tip I

• Bipolar Bozukluk Tip II

• Siklotimik bozukluk

gibi tanısal sınıflamalar içinde kullanılır. Tanı, yalnızca belirtilere bakılarak değil, ayrıntılı psikiyatrik değerlendirme ile konur.

Bipolar Kelimesinin Tanı/Tedavi Sürecindeki Rolü

Bipolar tanısı;

• Klinik görüşmeler

• DSM-5 tanı kriterleri

• Hastalık öyküsü ve atakların süresi

temel alınarak konur. Tedavi sürecinde duygu durum düzenleyiciler, bazı durumlarda antipsikotikler ve psikoterapibirlikte uygulanır. Erken tanı, hastalığın seyrini belirgin şekilde iyileştirir.

Bipolar Ne Değildir?

Bipolar;

• Anlık ruh hali değişimi değildir.

• “Herkeste olan duygusal iniş çıkışlar” ile aynı değildir.

• Kişilik özelliği değildir.

Toplumda en yaygın yanlış inanış, bipolar bireylerin “dengesiz” olduğu düşüncesidir. Oysa bipolar bozukluk biyolojik temelli, tedavi edilebilir bir ruhsal hastalıktır.

Bipolar Kelimesinin Araştırmalarda Kullanımı

Son 10 yılda yapılan araştırmalar;

• Bipolar bozukluğun genetik temelleri

• Beyin görüntüleme bulguları

• Duygu durum düzenleyici ilaçların uzun dönem etkileri

üzerine yoğunlaşmıştır. Ayrıca dijital sağlık uygulamaları ve duygu durum izleme teknolojileri, hastalık yönetiminde umut vadeden gelişmeler sunmaktadır.

Bipolar Kelimesinin Özeti ve Anlam Haritası

Bipolar kavramının doğru anlaşılması;

• Damgalanmayı azaltır.

• Erken başvuruyu teşvik eder.

• Tedaviye uyumu artırır.

Gündelik hayatta bu farkındalık, hem bireyin hem de yakın çevresinin yaşam kalitesini yükseltir. Bilgi, ruh sağlığında en güçlü desteklerden biridir.

Simbians Platformu ile doğru ve güncel sağlık bilgisinin erişilebilir olmasını sağlıyoruz. Tüm içerikler sadece sağlık profesyonelleri ve tıbbi yazarlar tarafından hazırlanmaktadır. 

Kaynaklar

Yatham, L. N., et al. (2018). Canadian Network for Mood and Anxiety Treatments guidelines for bipolar disorder. Bipolar Disorders, 20(2), 97–170.

Malhi, G. S., et al. (2020). The management of bipolar disorder. World Psychiatry, 19(3), 336–353.