Bu içerikle kronik böbrek hastalığında böbrek fonksiyonlarını korumaya yönelik temel hedefleri, beslenme ve metabolik kontrolün neden kritik olduğunu ve uygulanan girişimlerin hastalığın ilerlemesini nasıl yavaşlattığını bütüncül bir yaklaşımla öğreneceksiniz.
Kronik böbrek hastalığında (KBH) tedavinin temel amacı yalnızca böbrek fonksiyonlarının kaybını izlemek değil; mevcut fonksiyonları mümkün olduğunca korumak, komplikasyonları önlemek ve hastalığın ilerleme hızını yavaşlatmaktır. Bu hedefe ulaşmak için beslenmeden kan basıncına, kan şekerinden lipid düzeylerine kadar birçok başlık eş zamanlı ve kontrollü şekilde ele alınmalıdır.
Aşağıda, böbrek fonksiyonlarının korunmasına yönelik temel hedefleri ve bu hedeflere ulaşmak için uygulanan girişimleri neden–sonuç ilişkisiyle ayrıntılı biçimde ele alıyorum.
Böbrek Fonksiyonlarının Korunması ve Kontrol Altında Tutulmasına Yönelik Girişimler
Protein Alımının Düzenlenmesi
Hedef
-
Toksik üre ve kreatinin birikimini azaltmak
-
Üremik belirtilerin ortaya çıkmasını geciktirmek
Neden önemlidir?
Proteinler metabolize edildiğinde azotlu atık ürünler (özellikle üre) oluşur. Sağlıklı böbrekler bu maddeleri kolayca uzaklaştırabilirken, kronik böbrek hastalığında;
-
bu atıklar kanda birikir,
-
üremik semptomlar (bulantı, halsizlik, iştahsızlık) artar,
-
böbrek üzerindeki metabolik yük yükselir.
Girişim
-
Kronik böbrek hastalığının 4–5. evresinde, diyaliz tedavisi almayan hastalarda protein kısıtlaması uygulanır.
-
Amaç tamamen proteinsiz beslenme değil; gereksinime uygun, kontrollü protein alımıdır.
Buradaki denge çok kritiktir;
Aşırı protein → üre yükü artar.
Yetersiz protein → malnütrisyon gelişir.
Bu nedenle protein kısıtlaması mutlaka diyetisyen ve sağlık ekibi gözetiminde yapılmalıdır.
Enerji (Kalori) Alımının Artırılması
Hedef
-
Yetersiz beslenmeyi ve kilo kaybını önlemek
-
Protein yıkımını azaltmak
-
Azot dengesini iyileştirmek
Neden önemlidir?
Protein kısıtlaması uygulanan hastalarda yeterli kalori alınmazsa vücut;
-
enerji ihtiyacını karşılamak için kendi kas dokusunu yıkar,
-
bu durum kanda üre artışına ve kas kaybına yol açar.
Yani yeterli kalori alınmazsa protein kısıtlamasının koruyucu etkisi tersine döner.
Girişim
-
Kronik böbrek hastalığının 4–5. evresinde, diyalize girmeyen hastalarda kalori alımı artırılır.
-
Enerji ihtiyacı genellikle karbonhidrat ve yağlardan karşılanır.
Amaç; az proteinle, yeterli enerji sağlayarak böbreği korumak.
Kan Şekeri Kontrolü
Hedef
-
Diyabetik hastalarda kan şekeri regülasyonunu sağlamak
-
Mikroalbuminüriyi, böbrek hasarını ve kardiyovasküler riski azaltmak
-
Diyabetik nefropatinin ilerlemesini yavaşlatmak
Neden önemlidir?
Yüksek kan şekeri;
-
glomerüler kapillerlerde basıncı artırır,
-
protein kaçağını hızlandırır,
-
böbrek hasarını geri dönüşsüz hale getirebilir.
Ayrıca diyabet; retinopati, nöropati ve kalp-damar hastalıkları ile birlikte seyreder.
Girişimler
-
Diyet düzenlemesi
-
Düzenli egzersiz
-
Kilo kontrolü
-
Oral antidiyabetik ilaçlar ve/veya insülin tedavisi
Kan şekeri kontrolü yalnızca böbreği değil, tüm sistemi koruyan temel bir girişimdir.
Kan Basıncının Kontrolü
Hedef
-
Hipertansiyonu kontrol altına almak
-
Glomerüler kapiller basıncı düşürmek
-
Protein filtrasyonunu ve ilerleyici hasarı azaltmak
Neden önemlidir?
Yüksek tansiyon;
-
böbrek içi damarları zorlar,
-
protein kaçağını artırır,
-
böbrek fonksiyonlarının kaybını hızlandırır.
Üstelik kronik böbrek hastalığında hipertansiyon;
-
hem neden,
-
hem de sonuç olabilir.
Girişimler
Yaşam tarzı düzenlemeleri
-
Tuz alımının azaltılması
-
Sıvı dengesinin sağlanması
-
Düzenli fiziksel aktivite
Farmakolojik tedavi
-
ACE inhibitörleri
-
Anjiyotensin reseptör blokerleri
-
Diüretikler
-
Beta blokerler
-
Kalsiyum kanal blokerleri
Bu ilaç grupları yalnızca tansiyonu düşürmekle kalmaz; proteinürinin azalmasına da katkı sağlar.
Kan Lipitlerinin Kontrolü
Hedef
-
Dislipidemiyi kontrol altına almak
-
Ateroskleroz ve kardiyovasküler hastalık riskini azaltmak
Neden önemlidir?
Kronik böbrek hastalığında lipid metabolizması bozulur. Bu durum;
-
damar sertliğini hızlandırır,
-
kalp–damar hastalıklarını artırır,
-
mortalite riskini yükseltir.
Hedeflenen Lipid Düzeyleri
-
Trigliserid: < 500 mg/dl
-
LDL kolesterol: < 100 mg/dl
-
HDL kolesterol: < 130 mg/dl
Girişimler
-
Diyet düzenlemesi
-
Fiziksel aktivite
-
Gerekli durumlarda lipid düşürücü ilaçlar
Bu yaklaşım böbreği doğrudan değil; böbrekle birlikte kalbi korumayı hedefler.
Böbrek fonksiyonlarının korunması tek bir müdahaleyle sağlanamaz. Etkili bir kontrol için;
-
Beslenme
-
Metabolik denge
-
Kan basıncı
-
Kan şekeri
-
Lipit profili
birlikte ve sürekli izlenmelidir.
Bu bütüncül yaklaşım sayesinde;
-
böbrek fonksiyonlarının kaybı yavaşlatılabilir,
-
diyaliz ihtiyacı geciktirilebilir,
-
hastanın yaşam kalitesi belirgin şekilde artırılabilir.
Simbians Platformu ile doğru ve güncel verimlilik ve sağlık bilgisinin erişilebilir olmasını sağlıyoruz. Tüm içerikler sadece sağlık profesyonelleri ve tıbbi yazarlar tarafından hazırlanmaktadır.
Kaynaklar
Türk Nefroloji Derneği. (2020). Kronik böbrek hastalığı tanı, izlem ve tedavi rehberi. Türk Nefroloji Derneği Yayınları.
Sağlık Bakanlığı. (2019). Türkiye böbrek hastalıkları önleme ve kontrol programı. T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü.
Akpolat, T. (2018). Nefroloji (2. bs.). Nobel Tıp Kitabevleri.
Süleymanlar, G., Ateş, K., & Seyahi, N. (2017). Türkiye’de kronik böbrek hastalığının epidemiyolojisi ve evreleme yaklaşımı. Türk Nefroloji Diyaliz ve Transplantasyon Dergisi, 26(1), 1–10.
