Bu içerikle lenfoma tanı sürecinin nasıl ilerlediğini, biyopsinin neden gerekli olduğunu, patoloji incelemesinin neyi ortaya koyduğunu ve PET-CT’nin tanı ve evrelemedeki rolünü adım adım öğreneceksiniz.
Lenfoma tanısı, çoğu hasta ve hasta yakını için belirsizlik, kaygı ve çok sayıda soru anlamına gelir. “Hangi test neden yapılıyor?”, “Biyopsi şart mı?”, “PET-CT neyi gösteriyor?”, “Bu kadar inceleme gerçekten gerekli mi?” gibi sorular tanı sürecinin doğal parçalarıdır.
Bu yazımda lenfoma tanı sürecini, ilk şüpheden biyopsiye, patolojik incelemeden PET-CT’ye kadar tüm aşamalarıyla ele alacağım.
Lenfoma Tanı Süreci
Lenfoma Tanısı Neden Çok Aşamalıdır?
Lenfoma, tek bir hastalık değildir.
Hodgkin lenfoma ve non-Hodgkin lenfoma başta olmak üzere 50’den fazla alt tipi olan geniş bir hastalık grubudur. Bu nedenle tanı koymak yalnızca “lenf bezinin büyümesi” ile mümkün değildir.
Doğru tanı için şu soruların net yanıtlanması gerekir.
-
Lenfoma var mı?
-
Hangi tip lenfoma?
-
Hastalık vücutta nerelere yayılmış?
-
Ne kadar aktif?
-
Tedaviye nasıl yanıt verebilir?
İşte bu soruların her biri, tanı sürecindeki farklı testlerle yanıtlanır.
Lenfoma Şüphesi Nasıl Ortaya Çıkar?
Tanı süreci genellikle iki farklı yolla başlar.
Belirtilerle Başvuru
Hastalar çoğunlukla şu şikâyetlerle doktora başvurur.
-
Ağrısız lenf bezi şişliği (boyun, koltuk altı, kasık)
-
Nedeni açıklanamayan ateş
-
Gece terlemeleri
-
İstemsiz kilo kaybı
-
Uzun süren halsizlik
-
Kaşıntı
Bu belirtiler lenfomaya özgü değildir ama birlikte görüldüğünde dikkatle değerlendirilmelidir.
Tesadüfen Saptanan Bulgular
Bazı hastalarda lenfoma şüphesi;
-
Rutin kan testlerinde
-
Başka bir nedenle çekilen tomografi ya da MR’da
-
Check-up sırasında
tesadüfen ortaya çıkabilir.
Fizik Muayene: Tanının İlk Adımı
Tanı sürecinin temel taşı iyi bir fizik muayenedir.
Hekim aşağıdaki noktalara özellikle bakar.
-
Lenf bezinin yeri
-
Boyutu
-
Sertliği
-
Hareketli olup olmadığı
-
Birden fazla bölgede büyüme olup olmadığı
Lenfomada lenf bezleri genellikle;
-
Ağrısızdır.
-
Sert veya lastik kıvamındadır.
-
Enfeksiyonlara göre daha uzun süre büyüktür.
Ancak hiçbir fizik muayene bulgusu tek başına tanı koydurmaz.
Kan Testleri: Destekleyici Ama Yetersiz
Lenfoma şüphesinde yapılan kan testleri tanı koydurucu değil, yol göstericidir.
En sık bakılan testler;
-
Tam kan sayımı
-
LDH (laktat dehidrogenaz)
-
Sedimantasyon
-
CRP
-
Karaciğer ve böbrek fonksiyonları
Özellikle LDH yüksekliği, hücre yıkımının arttığını ve hastalığın daha aktif olabileceğini düşündürür.
Ancak unutulmaması gereken nokta şudur.
Kan testleri normal olsa bile lenfoma olabilir.
Görüntüleme Yöntemleri: Nerede ve Ne Kadar?
Ultrasonografi (USG)
-
Yüzeyel lenf bezleri için
-
İlk değerlendirme amacıyla
-
Boyut ve iç yapı hakkında bilgi verir.
Bilgisayarlı Tomografi (BT)
-
Göğüs, karın ve pelvis değerlendirilir.
-
Lenf bezlerinin yayılımı görülür.
Ancak bu yöntemler hâlâ tanı koydurmaz.
Asıl tanı için biyopsi şarttır.
Biyopsi: Lenfoma Tanısının Altın Standardı
Lenfoma tanısında en kritik ve vazgeçilmez adım biyopsidir.
Neden İnce İğne Biyopsisi Yeterli Değildir?
Lenfomada yalnızca hücreyi değil:
-
Lenf bezinin mimarisini
-
Hücrelerin birbirleriyle ilişkisini
-
Alt tip özelliklerini
görmek gerekir.
Bu nedenle eksizyonel biyopsi (lenf bezinin tamamının çıkarılması) tercih edilir.
Biyopsi Nasıl Yapılır?
-
Genellikle küçük bir cerrahi işlemle
-
Lokal veya genel anestezi altında
-
Aynı gün taburcu olunabilir
Biyopsi sonrası alınan doku patoloji laboratuvarına gönderilir.
Patolojik İnceleme: Lenfomanın Kimliği Burada Belirlenir
Patoloji süreci, tanının en ayrıntılı bölümüdür.
İnceleme aşamaları;
-
Histopatolojik değerlendirme
-
İmmünohistokimyasal boyamalar
-
Gerekirse genetik ve moleküler testler
Bu incelemeler sayesinde;
-
Lenfoma tipi
-
Alt tipi
-
Agresif mi, yavaş seyirli mi olduğu
netleşir.
Bu süreç bazen 1–2 hafta sürebilir. Bekleme süresi hastalar için zorlayıcı olsa da doğru tanı için gereklidir.
PET-CT: Hastalığın Haritası
Tanı biyopsiyle konduktan sonra sıra hastalığın evresini belirlemeye gelir. Bu noktada PET-CT devreye girer.
PET-CT Nedir?
PET-CT, vücuttaki metabolik olarak aktif (yani hızlı çalışan) hücreleri gösteren ileri bir görüntüleme yöntemidir.
Lenfoma hücreleri genellikle;
-
Yüksek glikoz tüketir.
-
PET-CT’de parlak alanlar şeklinde görünür.
PET-CT Ne İşe Yarar?
-
Hastalığın vücuttaki yayılımını gösterir.
-
Evreleme yapılmasını sağlar.
-
Tedavi planının belirlenmesine yardımcı olur.
-
Tedavi sonrası yanıt değerlendirmesinde kullanılır.
PET-CT Tanı Yerine Geçer mi?
Hayır.
PET-CT tanı koymaz, tanıyı tamamlar.
Kemik İliği Biyopsisi Gerekir mi?
Bazı lenfoma türlerinde hastalığın kemik iliğine yayılımı araştırılır.
-
Her hastaya yapılmaz.
-
Lenfoma tipine göre karar verilir.
-
PET-CT çoğu zaman bu ihtiyacı azaltmıştır.
Lenfoma Tanı Sürecinde En Sık Sorulan Sorular
Bu kadar test gerçekten gerekli mi?
Evet. Lenfoma tedavisi tip ve evreye göre tamamen değişir. Yanlış ya da eksik tanı, yanlış tedavi anlamına gelir.
PET-CT’de her parlak alan lenfoma mı?
Hayır. Enfeksiyonlar ve iltihabi durumlar da parlak görünebilir. Bu nedenle sonuçlar klinik ve patoloji ile birlikte değerlendirilir.
Biyopsi gecikirse ne olur?
Kısa gecikmeler genellikle ciddi sorun yaratmaz. Önemli olan doğru ve eksiksiz tanıdır.
Lenfoma tanı süreci;
-
Sabır gerektiren
-
Çok aşamalı
-
Ama doğru ilerlediğinde son derece yol gösterici
bir yolculuktur.
Biyopsiden PET-CT’ye kadar yapılan her test, hastalığın haritasını daha net çizer. Bu harita sayesinde hekimler, kişiye en uygun ve en etkili tedavi planını oluşturabilir.
Unutulmamalıdır ki, lenfomada doğru tanı, doğru tedavinin yarısıdır.
Bu süreçte sorular sormaktan çekinmeyin, belirsizlik hissettiğinizde bilgi talep edin ve kendinize zaman tanıyın. Çünkü bilgi, bu yolculukta en güçlü destekçilerden biridir.
Simbians Platformu ile doğru ve güncel verimlilik ve sağlık bilgisinin erişilebilir olmasını sağlıyoruz. Tüm içerikler sadece sağlık profesyonelleri ve tıbbi yazarlar tarafından hazırlanmaktadır.
Kaynaklar
Türk Hematoloji Derneği. (2022). Lenfomalar: Tanı ve tedavi yaklaşımları. Türk Hematoloji Derneği Yayınları
Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. (2021). Kanser nedir? Lenfoma hakkında bilgilendirme rehberi. T.C. Sağlık Bakanlığı.
Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı. (2020). Ulusal kanser istatistikleri ve hematolojik kanserler. Sağlık Bakanlığı Yayın No: 1234.
Gürkan, E., & Yılmaz, M. (2019). Hodgkin ve Non-Hodgkin lenfomaların tanı ve tedavi ilkeleri. Türk Hematoloji Dergisi, 36(2), 85–96.
Türkiye Kanserle Savaş Vakfı (KANSEV). (2021). Lenfoma hasta ve hasta yakını bilgilendirme kılavuzu. KANSEV Yayınları.
[…] 👉 Lenfoma Tanı Süreci: Biyopsiden PET-CT’ye Adım Adım Rehber […]