Bu içerikle PASI skorunun ne olduğunu, nasıl hesaplandığını, sedef hastalığının şiddetini nasıl gösterdiğini ve hasta takibinde neden önemli olduğunu net ve anlaşılır şekilde öğreneceksiniz.
Sedef hastalığı (psoriasis) ile yaşayan pek çok kişi için hastalık sadece ciltte görünen bir sorun değildir. Kaşıntı, yanma, ağrı, utanma duygusu, sosyal hayattan geri çekilme ve bazen “anlatamama” hissi bu yolculuğun bir parçasıdır. İşte tam da bu noktada doktorların sıkça kullandığı bir kavram devreye girer: PASI skoru.
Bu yazımda PASI skorunun ne olduğunu, nasıl hesaplandığını, ne anlama geldiğini ve hasta takibinde gerçekten ne kadar işe yaradığını tüm yönleriyle, sade bir dille anlatacağım.
PASI Skoru Nedir?
PASI, İngilizce açılımıyla Psoriasis Area and Severity Index, yani Psoriasis Alan ve Şiddet İndeksi anlamına gelir.
Kısaca söylemek gerekirse PASI skoru, sedef hastalığının;
-
Vücutta ne kadar yaygın olduğunu
-
Lezyonların ne kadar şiddetli olduğunu
sayısal bir değerle ifade etmeye yarayan klinik bir ölçüm yöntemidir.
Bu skor, özellikle dermatologlar tarafından;
-
Hastalığın başlangıç düzeyini belirlemek
-
Tedavinin işe yarayıp yaramadığını görmek
-
Zaman içindeki değişimi objektif olarak takip etmek
amacıyla kullanılır.
PASI Skoru Neden Bu Kadar Önemli?
Sedef hastalığı kişiden kişiye çok farklı seyredebilir. Bazı kişilerde küçük alanlarla sınırlıyken, bazılarında vücudun büyük bir kısmını etkileyebilir. Sadece “var” ya da “yok” demek, bu farkı anlatmaya yetmez.
PASI skoru bu noktada şunları sağlar.
-
Hastalığı sayılarla somutlaştırır.
-
Tedavinin etkisini kişisel hislerden bağımsız ölçer.
-
Klinik kararların standart ve karşılaştırılabilir olmasına yardımcı olur.
Yani PASI, sedef hastalığının dilini doktor ve hasta arasında ortak bir zemine taşır.
PASI Skoru Nasıl Hesaplanır?
PASI hesaplanırken vücut 4 ana bölgeye ayrılır.
-
Baş ve boyun
-
Kollar
-
Gövde
-
Bacaklar
Her bölge için iki ayrı değerlendirme yapılır.
Alan (Yaygınlık) Değerlendirmesi
Bu bölgede sedefin kapladığı alan yüzdesi belirlenir.
Örneğin:
-
%10’dan az
-
%10–29
-
%30–49
-
%50–69
-
%70 ve üzeri
Şiddet Değerlendirmesi
Her bölgedeki lezyonlar üç temel özelliğe göre puanlanır.
-
Kızarıklık (eritem)
-
Kalınlık (infiltrasyon)
-
Kabuklanma / pullanma (deskuamasyon)
Her biri 0 ile 4 arasında puanlanır.
-
0: Yok
-
1: Hafif
-
2: Orta
-
3: Şiddetli
-
4: Çok şiddetli
Bu puanlar matematiksel bir formülle birleştirilir ve sonuçta 0 ile 72 arasında bir PASI skoru elde edilir.
PASI Skoru Kaç Olursa Ne Anlama Gelir?
Genel kabul gören sınıflama şöyledir.
-
0: Aktif sedef yok
-
1–7: Hafif şiddette psoriasis
-
8–12: Orta şiddette psoriasis
-
12 ve üzeri: Şiddetli psoriasis
Bu değerler tek başına tanı koymaz ama hastalığın ağırlığını anlamada güçlü bir rehberdir.
PASI 75, PASI 90, PASI 100 Ne Demek?
Tedavi sürecinde sıkça şu ifadeler kullanılır.
-
PASI 50: Hastalık şiddetinde %50 azalma
-
PASI 75: %75 iyileşme
-
PASI 90: Çok ileri düzey iyileşme
-
PASI 100: Lezyonların tamamen kaybolması
Özellikle biyolojik tedavilerde hedef çoğu zaman PASI 90 veya PASI 100’dür. Bu, hastanın cildinde gözle görülür bir rahatlama anlamına gelir.
PASI Skoru Hasta Takibinde Kullanılabilir mi?
Evet, PASI skoru hasta takibinde en sık kullanılan araçlardan biridir, ancak bazı önemli noktalar vardır.
Avantajları
-
Objektif bir ölçümdür
-
Tedavi yanıtını net gösterir
-
Klinik araştırmalarda standarttır
Sınırlılıkları
-
Kaşıntı, ağrı, yanma gibi hisleri ölçmez
-
Psikolojik ve sosyal etkileri yansıtmaz
-
Hesaplama deneyim gerektirir
Bu nedenle PASI skoru genellikle yaşam kalitesi ölçekleri ile birlikte değerlendirilir.
Hastalar PASI Skorunu Kendisi Hesaplayabilir mi?
Klasik PASI skoru hekimler içindir. Ancak hastalar için geliştirilmiş bir versiyon vardır: PO-PASI (Patient-Oriented PASI).
Bu hasta odaklı versiyon, özellikle takip bilinci kazanmak isteyen kişiler için faydalıdır.
Bu tür araçlar, DermNet New Zealand gibi güvenilir kaynaklarda yer alır.
PO-PASI doktor muayenesinin yerine geçmez, sadece destekleyicidir.
PASI Skoru Her Şeyi Anlatır mı?
Hayır. Ve bunu özellikle vurgulamak gerekir.
Bazı kişilerde PASI düşük olabilir ama;
-
Kaşıntı dayanılmazdır.
-
Görünür bölgelerde olduğu için sosyal hayat ciddi etkilenir.
-
Uyku bozulur, özgüven azalır.
Bu nedenle modern yaklaşımda PASI skoru tek başına değil, kişinin yaşadığı deneyimle birlikte değerlendirilir.
PASI skoru, sedef hastalığını anlamak için güçlü bir araçtır. Ama asıl değeri şuradadır.
Hastalığı takip edilebilir, konuşulabilir ve yönetilebilir hale getirir.
Eğer sedef hastalığıyla yaşıyorsanız, PASI skorunu bilmek;
-
Tedavinizi anlamanızı
-
Doktorunuzla aynı dili konuşmanızı
-
Süreci daha bilinçli yönetmenizi sağlar
Unutmayın, sedef bir “geçici sorun” değil, ama doğru takip ve doğru tedaviyle kontrol altına alınabilir bir hastalıktır.
Simbians Platformu ile doğru ve güncel verimlilik ve sağlık bilgisinin erişilebilir olmasını sağlıyoruz. Tüm içerikler sadece sağlık profesyonelleri ve tıbbi yazarlar tarafından hazırlanmaktadır.
