Bu içerikle; hemodiyaliz için uygun damar yolunun ne olduğunu, akut ve kalıcı damar girişim yollarını, arteriyovenöz fistül ve greftin nasıl uygulandığını, fistülün bakım ve korunmasının neden hayati olduğunu öğreneceksiniz.

Hemodiyaliz tedavisinin başarılı, sürdürülebilir ve güvenli bir şekilde uygulanabilmesi için uygun damar yolunun sağlanması hayati öneme sahiptir. Damar yolu, yalnızca teknik bir gereklilik değil; aynı zamanda tedavinin etkinliği, komplikasyon riski ve hastanın yaşam kalitesi üzerinde doğrudan etkili olan temel bir unsurdur.

Bu yazımda hemodiyaliz için damar yolu neden gereklidir, hangi damar girişim yolları kullanılır, arteriyovenöz fistül nedir, fistül bakımı nasıl yapılır ve greft hangi durumlarda tercih edilir gibi konuları ele alıyorum.

Hemodiyaliz İçin Damar Yolu Neden Gereklidir?

Hemodiyaliz işlemi sırasında hastanın kanı vücut dışına alınır, diyaliz makinesinde temizlenir ve tekrar dolaşıma geri verilir. Bu döngünün güvenli şekilde sağlanabilmesi için;

• Yeterli kan akımını sağlayan

• Uzun süre kullanılabilen

• Enfeksiyon ve pıhtılaşma riski düşük

bir damar girişim yolu gereklidir.

Uygun olmayan damar yolu, yetersiz diyalize, sık komplikasyonlara ve tedavi kesintilerine yol açabilir. Bu nedenle damar yolu seçimi, hemodiyaliz planlamasının en kritik aşamalarından biridir.

Akut Hemodiyalizde Kullanılan Damar Yolları

Akut hemodiyaliz (HD) uygulamaları, genellikle ani gelişen böbrek yetersizliği veya acil diyaliz gereksinimi olan hastalarda tercih edilir. Bu durumlarda hızlı ve geçici çözümler ön plandadır.

Santral Venöz Kateterler

Akut HD uygulamalarında en sık kullanılan damar yolu, çift ya da çok lümenli santral venöz kateterlerdir. Bu kateterler sayesinde hem kan alma hem de kan verme işlemi aynı anda gerçekleştirilebilir.

Kateterler genellikle şu damarlara yerleştirilir.

• Femoral ven

• Subklaviyan ven

• İnternal juguler ven

Bu yöntemle diyaliz hızlı şekilde başlatılabilir; ancak uzun süreli kullanım için uygun değildir. Çünkü;

• Enfeksiyon riski yüksektir.

• Damar hasarı gelişebilir.

• Kan akımı zamanla yetersiz hale gelebilir.

Bu nedenle santral venöz kateterler genellikle geçici bir çözüm olarak değerlendirilir.

Uzun Süreli Hemodiyaliz İçin Kalıcı Damar Yolu

Kronik böbrek yetersizliği olan ve uzun süre hemodiyaliz alması planlanan hastalarda kalıcı damar girişim yolları tercih edilir. Bu noktada en güvenilir ve en sık kullanılan yöntem arteriyovenöz fistüldür (AV fistül).

Arteriyovenöz Fistül (AV Fistül) Nedir?

Arteriyovenöz fistül, bir arter ile bir venin cerrahi olarak cilt altında birleştirilmesiyle oluşturulan kalıcı damar yoludur. Bu bağlantı sayesinde;

• Ven genişler

• Kan akımı artar

• Diyaliz için uygun hale gelir

En Sık Tercih Edilen Fistül Bölgesi

AV fistül için en sık kullanılan ve en çok tercih edilen bölge;

El bileği seviyesinde radiyal arter ile sefalik ven arasıdır.

Bu bölgenin tercih edilme nedenleri;

• Komplikasyon riskinin düşük olması

• Uzun süre açık kalabilmesi

• Hastanın günlük yaşamını daha az etkilemesi

Fistül Ne Zaman Kullanıma Hazır Hale Gelir?

Cerrahi girişimle fistül oluşturulduktan sonra hemen kullanılmaz. Fistülün olgunlaşması için genellikle;

• 4–6 haftalık bir süre beklenir.

Bu süreçte damar duvarı kalınlaşır, genişler ve yüksek kan akımına uyum sağlar. Olgunlaşmamış bir fistülün erken kullanımı, fistülün kaybedilmesine yol açabilir.

Fistülün Olgunlaşmasını Destekleyen Egzersizler

Fistülün daha hızlı ve sağlıklı şekilde olgunlaşması için hastaya bazı önerilerde bulunulur. Bunların başında el egzersizleri gelir.

Önerilen Egzersizler

• Lastik top sıkma

• El açma–kapama hareketleri

• Gün içinde düzenli kısa egzersizler

Bu egzersizler, fistüllü koldaki kan akımını artırarak damar gelişimini destekler.

Arteriyovenöz Fistülün Korunması İçin Dikkat Edilmesi Gerekenler

Fistülün uzun süre sağlıklı kalabilmesi için hastanın günlük yaşamında bazı kurallara dikkat etmesi gerekir.

Fistüllü Kolda Yapılmaması Gerekenler

• Damar yolu açılmamalıdır.

• Kan alınmamalıdır.

• Tedavi ve enjeksiyon yapılmamalıdır.

• Kan basıncı ölçülmemelidir.

Bu işlemler fistülde pıhtılaşma ve hasar riskini artırır.

Fiziksel Koruma

• Fistül travmalardan korunmalıdır.

• Fistüllü kolun üzerine yatılmamalıdır.

• Bu kolla ağır yük taşınmamalıdır.

Isı ve Basınçtan Koruma

• Aşırı sıcak ve soğuktan korunmalıdır.

• Fistülü sıkan giysiler giyilmemelidir.

• Saat, bileklik ve dar takılar takılmamalıdır.

Enfeksiyonu Önlemek İçin Fistül Bakımı

Enfeksiyon, fistül kaybının en önemli nedenlerinden biridir. Bu nedenle fistül bakımına özel önem verilmelidir.

• Bölge antiseptik solüsyon ile temizlenmelidir.

• Steril gazlı bezle kapatılmalıdır.

• Diyalize gelmeden önce fistüllü kol ılık su ve sabunla yıkanmalıdır.

Uyarı Belirtileri

Fistül bölgesinde:

• Ağrı

• Şişlik

• Kızarıklık

• Hassasiyet

gibi belirtiler varsa mutlaka diyaliz ekibine bildirilmelidir.

Arteriyovenöz Greft Nedir? Ne Zaman Kullanılır?

Bazı hastalarda damar yapısı uygun olmadığı için arteriyovenöz fistül açılamayabilir. Bu durumlarda arteriyovenöz greft tercih edilir.

Greft Nedir?

Greft, arter ile ven arasına yerleştirilen yapay bir damar (sentetik kateter) aracılığıyla oluşturulan bağlantıdır.

Greftlerin Dezavantajları

• Açık kalma süresi daha kısadır

• Enfeksiyon riski daha yüksektir

• Pıhtılaşma daha sık görülür

Araştırmalara göre:

• Greftlerin 3. yıldaki açıklık oranı yaklaşık %30

• Arteriyovenöz fistüllerde bu oran %70 civarındadır

• Greftlerde enfeksiyon riski %5–20 arasındadır

Bu nedenle greftler, diğer yöntemlerin uygun olmadığı durumlar dışında tercih edilmemelidir.

Hemodiyaliz tedavisinde damar yolu seçimi, tedavinin başarısını belirleyen en önemli faktörlerden biridir. Uygun damar yolu sayesinde;

• Daha etkili diyaliz sağlanır.

• Komplikasyonlar azalır.

• Hastanın yaşam kalitesi artar.

Özellikle arteriyovenöz fistül, uzun dönem hemodiyaliz hastaları için altın standart olarak kabul edilir. Ancak hangi damar yolunun uygun olduğuna her zaman hasta özelinde, nefroloji ve cerrahi ekip tarafından karar verilmelidir.

Unutulmamalıdır ki; damar yolu sadece bir girişim değil, hemodiyaliz hastasının yaşam hattıdır. Bu hattın korunması, tedavinin sürdürülebilirliği açısından vazgeçilmezdir.

**

Kronik Böbrek Yetmezliği İle İlgili Diğer Yazılar

Son Dönem Böbrek Yetmezliğinde Tedavi Seçenekleri

Hemodiyaliz Nedir? Kalıcı Böbrek Yetersizliğinde Hayat Kurtaran Tedavi

Hemodiyaliz İşlemi İçin Uygun Damar Yolu: Güvenli ve Etkili Tedavinin Temeli

Periton Diyalizi Nedir? Son Dönem Böbrek Yetersizliğinde Ev Temelli Etkili Tedavi Seçeneği

**

Simbians Platformu ile doğru ve güncel verimlilik ve sağlık bilgisinin erişilebilir olmasını sağlıyoruz. Tüm içerikler sadece sağlık profesyonelleri ve tıbbi yazarlar tarafından hazırlanmaktadır.

Kaynaklar

Süleymanlar, G., Ateş, K., & Seyahi, N. (2017). Türkiye’de kronik böbrek hastalığı ve renal replasman tedavilerinin epidemiyolojisi. Türk Nefroloji Diyaliz ve Transplantasyon Dergisi, 26(2), 154–160.

Akpolat, T. (2018). Hemodiyaliz tedavisinde damar yolu seçimi ve yönetimi. Türk Nefroloji Diyaliz ve Transplantasyon Dergisi, 27(1), 1–7.