Bu içerikle pyelonefritin ne olduğunu, nasıl geliştiğini, akut ve kronik pyelonefrit arasındaki farkları, belirtilerini, risk faktörlerini ve olası komplikasyonlarını öğreneceksiniz.
Böbrekler, vücudun sessiz ama hayati çalışan organlarıdır. Çoğu zaman varlıklarını ancak bir sorun ortaya çıktığında fark ederiz. Pyelonefrit (piyelonefrit) ise bu sorunların en ciddilerinden biridir. Basit bir idrar yolu enfeksiyonu gibi başlayıp, tedavi edilmediğinde böbrek dokusuna kadar ilerleyebilen bu hastalık; erken tanı ve doğru tedaviyle kontrol altına alınabilirken, ihmal edildiğinde ciddi sonuçlara yol açabilir.
Bu yazıda pyelonefrit nedir, neden olur, belirti ve bulguları nelerdir, akut ve kronik pyelonefrit arasındaki farklar, kimler risk altındadır ve hangi durumlar acil kabul edilir gibi merak edilen tüm başlıkları ele alacağım.
Pyelonefrit Nedir?
Pyelonefrit, böbrek pelvisinin ve böbrek parankiminin inflamasyonu ile karakterize ciddi bir enfeksiyon hastalığıdır. Çoğu zaman enfeksiyon, alt idrar yollarından (mesane – sistit) yukarı doğru ilerleyerek böbreğe ulaşır. Bu nedenle pyelonefrit, basit bir idrar yolu enfeksiyonunun “üst basamağı” olarak da düşünülebilir.
En sık neden, bağırsaklarda normalde bulunan bakterilerin (özellikle Escherichia coli) idrar yollarına girerek çoğalmasıdır. Bunun yanında;
-
Proteus
-
Klebsiella
-
Stafilokok
-
Streptokok
gibi mikroorganizmalar da etyolojide rol oynayabilir.
Pyelonefrit vakalarının büyük bir kısmını 15–40 yaş arası kadınlar oluşturur. Bunun nedeni; kadınlarda idrar yolunun daha kısa olması ve bakterilerin mesaneye daha kolay ulaşabilmesidir.
Pyelonefrit Nasıl Gelişir?
Çoğu pyelonefrit olgusu, sistit sonrası gelişir. Enfeksiyon önce;
-
Mesaneden (alt idrar yolu)
-
Böbreğin iç kısmındaki renal medullaya
-
Daha sonra da renal kortekse yayılır
Bu ilerleyici süreç, zamanında durdurulmazsa böbrek dokusunda kalıcı hasara neden olabilir.
Pyelonefrit Türleri Nelerdir?
Pyelonefrit klinik seyir açısından iki ana gruba ayrılır.
Akut Pyelonefrit
Ani başlangıçlı, belirgin belirtilerle seyreden, enfeksiyöz ve inflamatuar bir tablodur. Böbrekler genellikle;
-
Büyük
-
Ödemli
-
Hassas
halde bulunur.
Kronik Pyelonefrit
Tekrarlayan veya yetersiz tedavi edilmiş akut ataklar sonrası gelişir. Özellikle çocukluk çağında fark edilmeden ilerleyen vakalar, ileriki yaşlarda kalıcı böbrek hasarı ve kronik böbrek yetmezliği ile sonuçlanabilir.
Akut Pyelonefrit Nedenleri (Predispozan Faktörler)
Akut pyelonefrit her bireyde görülebilse de bazı durumlar riski belirgin şekilde artırır.
-
Üriner sistem anomalileri
-
Diyabet gibi metabolik hastalıklar
-
Gebelik
-
İdrar akışını bozan taşlar
-
Üriner sistemde yabancı cisimler (kateter, stent)
-
Bağışıklık sisteminin baskılanması
Bu faktörler varlığında enfeksiyon daha kolay gelişir ve daha ağır seyredebilir.
Pyelonefrit Belirti ve Bulguları Nelerdir?
Pyelonefrit belirtileri, basit bir idrar yolu enfeksiyonuna göre daha sistemik ve ağırdır.
En Sık Görülen Belirtiler
-
Yüksek ateş
-
Titreme
-
Genel halsizlik ve sıkıntı hissi
-
Yan (bel) ağrısı
-
Baş ağrısı
-
Bulantı ve kusma
-
İştahsızlık
-
Kilo kaybı
İdrar Yolu Belirtileri
-
Dizüri (idrar yaparken yanma)
-
Sık ve acil idrara çıkma
-
Hematüri (idrarda kan)
-
Bulanık ve kötü kokulu idrar
Fizik Muayene Bulguları
-
Etkilenen tarafta kostovertebral açı hassasiyeti
-
Kas ağrıları
-
Künt, derin ve rahatsız edici ağrı
Laboratuvar Bulguları
Pyelonefrit tanısında laboratuvar bulguları oldukça yol göstericidir.
-
Kanda lökositoz
-
İdrarda bol lökosit
-
İdrarda bakteri kümeleri
-
Pozitif idrar kültürü
Bu bulgular, enfeksiyonun yalnızca lokal değil, sistemik bir yanıt oluşturduğunu gösterir.
Hangi Belirtiler Acil Müdahale Gerektirir?
Aşağıdaki durumlar acil değerlendirme gerektirir ve ihmal edilmemelidir.
-
38°C’nin üzerinde ateş
-
Bilinç düzeyinde değişiklik
-
Şiddetli yan ağrısı
-
Kontrol edilemeyen kusma
-
Sepsis belirtileri (çarpıntı, tansiyon düşüklüğü, hızlı solunum)
Bu tablolar, enfeksiyonun kana karıştığını ve septisemi gelişme riskini düşündürür.
Pyelonefritin Komplikasyonları Nelerdir?
Erken tanı ve uygun tedavi ile pyelonefritin komplikasyonları nadirdir. Ancak gecikmiş veya yetersiz tedavilerde ciddi sonuçlar ortaya çıkabilir.
En Önemli Komplikasyonlar
-
Septisemi ve septik şok
-
Böbrek apsesi
-
Kronik pyelonefrit
-
Kalıcı renal hasar
-
Kronik böbrek yetmezliği
Özellikle çocukluk çağında geçirilen ve yeterince tedavi edilmeyen pyelonefrit, ilerleyen yıllarda sessizce böbrek yetmezliğine zemin hazırlayabilir.
Pyelonefritten Korunmak Mümkün mü?
Her enfeksiyon tamamen önlenemese de risk ciddi oranda azaltılabilir.
-
İdrar yolu enfeksiyonları ihmal edilmemelidir.
-
Bol sıvı tüketimi alışkanlık haline getirilmelidir.
-
Tuvalet hijyenine dikkat edilmelidir.
-
Uzun süreli kateter kullanımı gerekli değilse kaçınılmalıdır.
-
Diyabet hastalarında kan şekeri kontrolü sağlanmalıdır.
Pyelonefrit, basit bir idrar yolu enfeksiyonundan çok daha fazlasıdır. Zamanında tanı konulup uygun şekilde tedavi edildiğinde genellikle tam iyileşme sağlanır. Ancak gecikmiş müdahale, böbreklerde geri dönüşü olmayan hasarlara ve yaşam boyu sürecek sorunlara yol açabilir.
Vücudun verdiği sinyalleri önemsemek, özellikle ateş ve yan ağrısını “geçer” diye ertelememek; böbrek sağlığını korumanın en temel adımıdır. Unutmayın, böbrekler sessiz çalışır ama hasar gördüklerinde bunu telafi etmek her zaman mümkün olmayabilir.
Simbians Platformu ile doğru ve güncel verimlilik ve sağlık bilgisinin erişilebilir olmasını sağlıyoruz. Tüm içerikler sadece sağlık profesyonelleri ve tıbbi yazarlar tarafından hazırlanmaktadır.
Kaynaklar
Akpolat, T. (2018). Üriner sistem enfeksiyonları ve pyelonefrit. Türkiye Klinikleri Nefroloji Özel Sayısı, 11(2), 45–52.
Süleymanlar, G., Ateş, K., & Seyahi, N. (2017). Türkiye’de böbrek hastalıkları ve enfeksiyon ilişkisi. Türk Nefroloji Diyaliz ve Transplantasyon Dergisi, 26(2), 154–160.
