Bu içerikle kronik pyelonefritin ne olduğunu, nasıl geliştiğini, risk faktörlerini, belirtilerini, tanı sürecini, tedavi ve bakım yaklaşımlarını öğreneceksiniz.
Bazı hastalıklar vardır; yüksek ateşle, şiddetli ağrıyla gelir ve kişiyi hemen doktora götürür. Bazıları ise sessiz, yavaş ama derin izler bırakarak ilerler. Kronik pyelonefrit tam da bu ikinci grupta yer alır. Çoğu zaman çocukluk çağında başlayan, yıllar içinde tekrar eden enfeksiyonlarla böbrek dokusunu yıpratan ve fark edilmediğinde kronik böbrek yetmezliğine kadar ilerleyebilen ciddi bir hastalıktır.
Bu yazımda kronik pyelonefrit nedir, neden gelişir, belirtileri nelerdir, nasıl tanı konur, tedavi ve bakım süreci nasıl yürütülür ve hemşirelik bakımında hangi tanılar öne çıkar sorularını ele alıyorum.
Kronik Pyelonefrit Nedir?
Kronik pyelonefrit, tekrarlayan akut pyelonefrit atakları sonucunda böbrek pelvisinin ve parankiminin kalıcı olarak hasar görmesiyle gelişen kronik bir hastalıktır. Zaman içinde böbrek dokusunda skarlaşma (fibrozis) oluşur ve böbreğin süzme kapasitesi giderek azalır.
Bu hastalık çoğu zaman;
-
Çocukluk çağında başlar.
-
Yıllar boyunca sessiz seyreder.
-
Erişkin yaşta hipertansiyon, anemi veya böbrek yetmezliği ile fark edilir.
Bu yönüyle kronik pyelonefrit, “geç fark edilen” ama etkisi büyük hastalıklardan biridir.
Kronik Pyelonefrit Nasıl Gelişir?
Kronik pyelonefritin temelinde genellikle;
-
Yetersiz tedavi edilmiş
-
Tekrarlayan
-
Altta yatan bir soruna bağlı
akut pyelonefrit atakları yer alır.
Her enfeksiyon atağı, böbrek dokusunda küçük ama kalıcı hasarlar bırakır. Bu hasarlar zamanla birikir ve böbreğin yapısal bütünlüğü bozulur. Sonuçta böbrek küçülür, fonksiyon kaybı gelişir ve kronik böbrek yetmezliği tablosu ortaya çıkabilir.
Kronik Pyelonefrit İçin Risk Faktörleri
Herkeste kronik pyelonefrit gelişmez. Ancak bazı durumlar bu riski belirgin şekilde artırır.
-
Metabolik hastalıklar (özellikle diyabet)
-
Üriner sistem anomalileri
-
Böbrek taşları ve idrar akımını bozan obstrüksiyonlar
-
Gebelik
-
Uzun süreli ve kontrolsüz analjezik kullanımı
-
Ürointestinal fistüller
-
Üriner diversiyonlar (idrarın cerrahi olarak farklı bir yoldan akıtılması)
-
Üriner sistemde yabancı cisimler (kateter, stent)
Bu faktörler, idrarın böbrekte göllenmesine veya enfeksiyonların tekrarlamasına zemin hazırlar.
Kronik Pyelonefrit Belirti ve Bulguları
Kronik pyelonefritin en zorlayıcı yönlerinden biri, belirtilerin belirsiz ve dalgalı olmasıdır.
Akut Alevlenme Döneminde
Akut fazda tablo, akut pyelonefrite oldukça benzer:
-
Ateş
-
Bel ve yan ağrısı
-
İdrar yolu enfeksiyonu bulguları
Kronik Dönemde Görülen Belirtiler
-
Sürekli yorgunluk ve halsizlik
-
Bel ve yan ağrıları
-
Kilo kaybı
-
Poliüri (sık idrara çıkma) veya oligüri (az idrar)
-
Tekrarlayan üriner sistem enfeksiyonları
İleri Evrede
Hastalık ilerlediğinde artık böbrek fonksiyon kaybı ön plana çıkar:
-
Renal parankimal hipertansiyon
-
Anemi
-
Azotemi (kanda üre ve kreatinin artışı)
Bu belirtiler genellikle kronik böbrek yetmezliğinin habercisidir.
Kronik Pyelonefritte Tanı Nasıl Konur?
Tanı, tek bir testle değil; klinik, laboratuvar ve görüntüleme bulgularının birlikte değerlendirilmesiyle konur.
Laboratuvar Bulguları
-
İdrar tahlilinde;
-
Lökosit esteraz pozitifliği
-
Nitrit pozitifliği
-
Bakteri
-
Proteinüri
-
Lökosit ve eritrosit silendirleri
-
İdrarda lökosit esteraz pozitifliği, piyürinin;
nitrit pozitifliği ise enterobacteriaceae kaynaklı enfeksiyonun güçlü göstergesidir.
-
Akut alevlenmelerde;
-
Hemogramda lökositoz
-
Sedimantasyon artışı
-
Görüntüleme
-
Ürografi ve diğer görüntüleme yöntemleri
-
Böbreklerde skar alanlarını
-
Asimetrik küçülmeyi
-
Anatomik bozuklukları ortaya koyar
-
Tedavi ve Bakım Yaklaşımı
Medikal Tedavi
Kronik pyelonefritte temel amaç;
-
Üriner sistem enfeksiyonlarını eradike etmek
-
Yeni enfeksiyonları önlemektir.
Bu nedenle;
-
Uygun antibiyotik tedavisi
-
Gerekirse uzun süreli baskılayıcı antibiyotik kullanımı uygulanabilir.
Cerrahi Tedavi
Bazı durumlarda medikal tedavi yeterli olmaz. Cerrahi tedavi şu durumlarda gündeme gelir.
-
Anatomik bozukluklar
-
Taş ve obstrüksiyonlar
-
İlaçlara dirençli hipertansiyon
-
Tek taraflı atrofik pyelonefrit
-
Medikal tedaviye yanıt vermeyen reflü
Cerrahinin amacı, enfeksiyona zemin hazırlayan sorunu ortadan kaldırmaktır.
Kronik Pyelonefritte Hemşirelik Bakımı
Kronik pyelonefritli hastanın bakımında erken tanı, yakın izlem ve eğitim hayati öneme sahiptir.
Olası Hemşirelik Tanıları
-
Üriner boşaltımda bozulma
-
Enfeksiyon
-
Akut ağrı
-
Hipertermi
-
Konstipasyon
-
Doku bütünlüğünde bozulma
-
Uyku örüntüsünde bozulma
-
Sözel iletişimde bozulma
-
Anksiyete
-
Öz bakım eksikliği
-
Bilgi eksikliği
-
Sıvı volüm eksikliği riski
-
Kanama riski
Bakımda Öncelikler
-
Üriner enfeksiyonların kontrolü
-
Ateş, ağrı ve idrar bulgularının izlenmesi
-
Sıvı alımının düzenlenmesi
-
Komplikasyonların erken fark edilmesi
-
Hastanın tedaviye uyumunun desteklenmesi
Hasta Eğitimi ve Uzun Dönem İzlem
Kronik pyelonefritte hasta eğitimi, tedavinin ayrılmaz bir parçasıdır. Hastaya;
-
Enfeksiyon belirtileri
-
İlaçların düzenli kullanımı
-
Bol sıvı tüketimi
-
Kontrol randevularının önemi
açık ve anlaşılır bir şekilde anlatılmalıdır.
Kronik pyelonefrit, yıllar içinde fark edilmeden böbrekleri yıpratabilen, sonuçları ağır olabilen bir hastalıktır. Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonlarının “basit” görülmemesi, özellikle çocukluk çağında dikkatle izlenmesi büyük önem taşır.
Erken tanı, doğru tedavi ve bütüncül bakım ile böbrek fonksiyonları korunabilir. Unutulmamalıdır ki böbrekler sessiz çalışır; ama zarar gördüklerinde bunu telafi etmek her zaman mümkün olmayabilir.
Simbians Platformu ile doğru ve güncel verimlilik ve sağlık bilgisinin erişilebilir olmasını sağlıyoruz. Tüm içerikler sadece sağlık profesyonelleri ve tıbbi yazarlar tarafından hazırlanmaktadır.
Kaynaklar
Akpolat, T. (2018). Üriner sistem enfeksiyonları ve kronik pyelonefrit. Türkiye Klinikleri Nefroloji Özel Sayısı, 11(2), 53–60.
Süleymanlar, G., Ateş, K., & Seyahi, N. (2017). Türkiye’de kronik böbrek hastalıkları ve enfeksiyon ilişkisi. Türk Nefroloji Diyaliz ve Transplantasyon Dergisi, 26(2), 154–160.
