Bu içerikle; periton diyalizinin ne olduğunu, nasıl uygulandığını, hangi fizyolojik prensiplere dayandığını, kimler için uygun olduğunu ve periton diyalizinin sağladığı avantajları öğreneceksiniz.
Son dönem böbrek yetersizliği, böbreklerin artık vücudun ihtiyaçlarını karşılayamadığı ve renal replasman tedavilerinin zorunlu hale geldiği bir klinik tablodur. Bu aşamada hastalar için başlıca tedavi seçenekleri hemodiyaliz, periton diyalizi ve böbrek naklidir. Son yıllarda ülkemizde giderek daha fazla tercih edilen yöntemlerden biri ise periton diyalizi olmuştur.
Bu yazımda periton diyalizi nedir, nasıl çalışır, hangi prensiplere dayanır, nasıl uygulanır ve periton diyalizinin avantajları nelerdir gibi soruları ele alacağım.
Periton Diyalizi Nedir?
Periton diyalizi, son dönem böbrek yetersizliği olan hastalarda kullanılan bir diyaliz tedavi yöntemidir. Bu yöntemde amaç, çalışamayan böbreklerin bazı temel görevlerini taklit ederek vücutta biriken zararlı maddelerin ve fazla sıvının uzaklaştırılmasını sağlamaktır.
Periton diyalizi adını, işlem sırasında periton zarının kullanılıyor olmasından alır. Periton zarı, karın boşluğunu döşeyen ve karın içi organları saran doğal bir zardır. Bu zar, periton diyalizinde yarı geçirgen bir membran gibi görev yapar.
Periton Diyalizi Hangi Prensiplere Dayanır?
Periton diyalizi; temel olarak difüzyon ve osmoz ilkelerine dayanır.
-
Difüzyon: Kandaki üre, kreatinin gibi atık maddelerin, yoğunluğun yüksek olduğu ortamdan düşük olduğu ortama doğru geçişini sağlar.
-
Osmoz: Diyaliz sıvısının içeriğine bağlı olarak fazla sıvının vücuttan uzaklaştırılmasına yardımcı olur.
Bu fizyolojik prensipler sayesinde periton diyalizi, vücudun iç dengesini daha yavaş ve sürekli biçimde düzenler.
Periton Diyalizi Nasıl Uygulanır?
Periton diyalizi uygulamasında ilk adım, hastanın karın bölgesine kalıcı bir periton diyalizi kateterinin yerleştirilmesidir. Bu kateter, periton boşluğuna güvenli bir giriş yolu sağlar.
Tedavi süreci üç temel aşamadan oluşur.
Diyalizatın Verilmesi (Dolum): Steril diyaliz sıvısı, kateter aracılığıyla periton boşluğuna verilir.
Bekleme Süresi (Dwell Time): Diyaliz sıvısı periton boşluğunda belirli bir süre tutulur. Bu süre boyunca üre, kreatinin gibi artık maddeler ve fazla sıvı, yarı geçirgen periton zarından diyaliz sıvısına geçer.
Diyalizatın Boşaltılması (Drenaj): Süre tamamlandığında kullanılan diyalizat boşaltılır ve vücuttan uzaklaştırılır.
Bu döngü gün içinde birden fazla kez tekrarlanabilir.
Periton Diyalizi Böbrek Fonksiyonlarını Nasıl Taklit Eder?
Normal böbrekler;
-
Metabolik atıkları uzaklaştırır.
-
Sıvı dengesini düzenler.
-
Elektrolit dengesini sağlar.
Periton diyalizi bu fonksiyonları sürekli ve dengeli bir şekilde taklit eder. Bu süreklilik, vücudun ani sıvı ve elektrolit değişimlerine maruz kalmasını önler.
Periton Diyalizinin Avantajları Nelerdir?
Periton diyalizi, özellikle uygun hasta grubunda birçok önemli avantaja sahiptir.
Sürekli ve Dengeli Solüt Transferi
Periton diyalizinde periton kütle (solüt) transferi dengeli ve devamlıdır. Haftada üç kez uygulanan standart hemodiyalize kıyasla;
-
Orta ve büyük moleküllü üremik toksinlerin
-
Hastalık klirensleri
daha yüksek olabilir.
Hemoglobin Düzeylerinde Artış
Periton diyalizi uygulanan hastaların önemli bir bölümünde;
-
Eritrosit kütlesinde artış
-
Hemoglobin konsantrasyonunda yükselme
gözlenir. Bu durum aneminin daha iyi kontrol edilmesine katkı sağlar.
Daha Az Diyet ve Sıvı Kısıtlaması
Periton diyalizi, sürekli bir temizlik sağladığı için;
-
Diyet kısıtlamaları daha esnektir.
-
Sıvı alımı daha rahat yönetilebilir.
Bu da hastaların günlük yaşam konforunu artırır.
Hipertansiyonun Daha Etkili Kontrolü
Sıvı dengesinin daha stabil sağlanması sayesinde periton diyalizinde;
-
Kan basıncı dalgalanmaları daha az görülür.
-
Hipertansiyon daha etkili şekilde kontrol altına alınabilir.
Hastanın Daha Bağımsız Olması
Periton diyalizi genellikle evde uygulanır. Bu durum;
-
Hastaneye bağımlılığı azaltır.
-
İş ve sosyal yaşamın sürdürülmesini kolaylaştırır.
-
Hastaya tedavide aktif rol alma imkânı sunar.
Enfeksiyon Riskleri Açısından Avantajlar
Periton diyalizinde;
-
Kanla temas eden dış devreler bulunmaz.
-
Hepatit C gibi kan yoluyla bulaşan enfeksiyonların riski daha düşüktür.
Bu da uzun dönem güvenlik açısından önemli bir avantajdır.
Periton Diyalizi Kimler İçin Uygundur?
Periton diyalizi özellikle;
-
Evde tedaviye uygun olan
-
Kendi bakımını yapabilecek veya destek alabilecek
-
Hemodinamik olarak stabil
-
Damar yolu problemi olan
hastalar için iyi bir seçenek olabilir.
Ancak her hasta için uygun olmayabilir. Karın içi enfeksiyon öyküsü, ciddi karın cerrahileri veya periton zarının işlevini bozabilecek durumlar tedavi seçiminde dikkate alınmalıdır.
Periton diyalizi, son dönem böbrek yetersizliği olan hastalar için fizyolojik, dengeli ve yaşamla uyumlu bir tedavi seçeneğidir. Sürekli solüt temizliği sağlaması, daha az diyet kısıtlaması ve hastaya bağımsızlık kazandırması, bu yöntemi giderek daha cazip hale getirmektedir.
Doğru hasta seçimi, iyi bir eğitim süreci ve düzenli takip ile periton diyalizi; yalnızca bir tedavi yöntemi değil, hastanın yaşam kalitesini koruyan bütüncül bir yaklaşım sunar. Tedavi kararının, hasta ve sağlık ekibi tarafından birlikte verilmesi ise bu sürecin en önemli anahtarıdır.
**
Kronik Böbrek Yetmezliği İle İlgili Diğer Yazılar
Son Dönem Böbrek Yetmezliğinde Tedavi Seçenekleri
Hemodiyaliz Nedir? Kalıcı Böbrek Yetersizliğinde Hayat Kurtaran Tedavi
Hemodiyaliz İşlemi İçin Uygun Damar Yolu: Güvenli ve Etkili Tedavinin Temeli
Periton Diyalizi Nedir? Son Dönem Böbrek Yetersizliğinde Ev Temelli Etkili Tedavi Seçeneği
**
Simbians Platformu ile doğru ve güncel verimlilik ve sağlık bilgisinin erişilebilir olmasını sağlıyoruz. Tüm içerikler sadece sağlık profesyonelleri ve tıbbi yazarlar tarafından hazırlanmaktadır.
Kaynaklar
Süleymanlar, G., Ateş, K., & Seyahi, N. (2017). Türkiye’de son dönem böbrek yetersizliği ve renal replasman tedavilerinin epidemiyolojisi. Türk Nefroloji Diyaliz ve Transplantasyon Dergisi, 26(2), 154–160.
Akpolat, T. (2019). Periton diyalizi: Klinik uygulamalar ve hasta yönetimi. Türkiye Klinikleri Nefroloji Özel Sayısı, 12(1), 45–52.
