Bu içerikle son dönem böbrek yetmezliğinde renal replasman tedavilerinin ne anlama geldiğini, böbrek nakli ve diyaliz seçeneklerinin hangi durumlarda tercih edildiğini ve tedavi seçiminde yaşam kalitesinin neden merkezi bir rol oynadığını öğreneceksiniz.

Son dönem böbrek yetmezliği (SDBY), böbreklerin artık yaşamı sürdürecek düzeyde fonksiyon göremediği klinik evredir. Bu aşamada böbrekler; toksik atıkları uzaklaştıramaz, sıvı–elektrolit dengesini sağlayamaz ve asit–baz düzenini koruyamaz. Bu nedenle SDBY’de tedavi yaklaşımı, böbreğin yerine geçecek yöntemlerin planlanmasını içerir. Bu yöntemlerin tamamı renal replasman tedavileri (RRT) olarak adlandırılır.

Ancak RRT seçimi tek tip değildir. Hastanın fiziksel durumu, eşlik eden hastalıkları, yaşı, yaşam biçimi, sosyodemografik özellikleri ve kişisel tercihleri bu kararı doğrudan etkiler.

Son Dönem Böbrek Yetmezliğinde Tedavi Seçenekleri

Renal Replasman Tedavisi (RRT) Nedir?

RRT, böbreğin yerine geçerek üç temel görevi üstlenen tedavilerin genel adıdır.

1. Metabolik atıkları uzaklaştırmak

2. Sıvı ve elektrolit dengesini sağlamak

3. Asit–baz dengesini düzenlemek

Bu tedaviler üç ana başlık altında toplanır. Bunlar;

• Renal transplantasyon (böbrek nakli)

• Periton diyalizi

• Hemodiyaliz

Renal Transplantasyon (Böbrek Nakli)

Neden en iyi RRT seçeneği olarak kabul edilir?

Renal transplantasyon, uygun hastalarda en iyi yaşam kalitesi ve en uzun sağkalımı sağlayan tedavi yöntemidir. Nakledilen sağlıklı böbrek, vücudun doğal fizyolojisine en yakın şekilde çalışır.

Avantajları

• Diyalize göre daha uzun yaşam süresi

• Daha iyi fiziksel ve zihinsel iyilik hali

• Daha esnek sosyal ve çalışma yaşamı

• Diyet ve sıvı kısıtlamalarının daha az olması

• Anemi ve kemik–mineral bozukluklarında düzelme

Kimler İçin Uygundur?

• Genel durumu transplantasyona elverişli olanlar

• Aktif enfeksiyonu veya kontrolsüz malignitesi olmayanlar

• İmmünosupresif tedaviyi tolere edebilecek hastalar

Sınırlılıkları

• Uygun donör bulunamaması

• Cerrahi ve immünosupresyon riskleri

• Yaşam boyu düzenli takip ve ilaç kullanımı gerekliliği

Bu nedenlerle renal transplantasyon her hasta için mümkün olmayabilir; ancak mümkün olan her hastada ilk tercih olarak değerlendirilir.

Transplant Yapılamadığında: Diyaliz Seçenekleri

Renal transplantasyonun mümkün olmadığı ya da henüz yapılamadığı durumlarda, hastanın yaşamını sürdürebilmesi için diyaliz tedavileri devreye girer.

Periton Diyalizi

Nasıl Çalışır?

Periton diyalizi, hastanın kendi karın zarının (periton) doğal bir filtre olarak kullanıldığı bir yöntemdir. Diyaliz sıvısı karın boşluğuna verilir, toksinler ve fazla sıvı bu zar üzerinden temizlenir.

Avantajları

• Evde uygulanabilir

• Daha bağımsız bir yaşam sunar

• Hemodinamik olarak daha stabildir

• Günlük yaşamla daha uyumludur

Kimler İçin Uygundur?

• Evde tedaviye uyum sağlayabilecek hastalar

• Damar yolu sorunu olanlar

• Daha aktif ve bağımsız yaşam isteyen bireyler

Dezavantajları

• Peritonit riski

• Karın içi basınç artışı

• Uzun vadede periton fonksiyon kaybı

Periton diyalizi, özellikle erken dönemde planlandığında hastaya önemli bir yaşam konforu sağlayabilir.

Hemodiyaliz

En Yaygın Kullanılan RRT Yöntemi

Hemodiyaliz, kanda biriken toksinlerin ve fazla sıvının diyaliz makinesi yardımıyla temizlendiği yöntemdir. Genellikle haftada 3 gün, her biri 3–5 saat süren seanslar şeklinde uygulanır.

Avantajları

• Geniş hasta grubunda uygulanabilir

• Acil durumlarda hızlı etki sağlar

• Sağlık personeli gözetiminde yapılır

Dezavantajları

• Zaman bağımlılığı

• Damar yolu sorunları

• Seans sonrası yorgunluk

• Sıvı ve diyet kısıtlamalarının daha katı olması

Hemodiyaliz, özellikle transplant veya periton diyalizi uygun olmayan hastalarda temel tedavi seçeneği olmaya devam etmektedir.

Renal Replasman Tedavisi Seçiminde Neler Belirleyicidir?

Son dönem böbrek yetmezliğinde “en iyi tedavi” kavramı kişiye özeldir. Karar sürecinde şu faktörler birlikte değerlendirilir.

• Hastanın yaşı ve genel sağlık durumu

• Eşlik eden kronik hastalıklar

• Sosyal destek ve yaşam koşulları

• Eğitim düzeyi ve tedaviye uyum potansiyeli

• Hastanın beklentileri ve tercihleri

Bu nedenle RRT seçimi, yalnızca tıbbi değil; etik, sosyal ve psikolojik bir süreçtir.

Son dönem böbrek yetmezliğinde tedavi, yalnızca böbreğin işlevini yerine koymayı değil; hastanın yaşam kalitesini, bağımsızlığını ve psikososyal iyilik halini de hedefler.

• Renal transplantasyon, mümkün olan her hastada en ideal seçenektir.

• Periton diyalizi, uygun hastalarda özgürlük ve esneklik sunar.

• Hemodiyaliz, geniş hasta grubunda güvenli ve etkili bir yaşam desteği sağlar.

En doğru yaklaşım; hastanın bilgilendirildiği, karar sürecine aktif katıldığı ve multidisipliner ekip tarafından desteklendiği bir tedavi planıdır.

Simbians Platformu ile doğru ve güncel verimlilik ve sağlık bilgisinin erişilebilir olmasını sağlıyoruz. Tüm içerikler sadece sağlık profesyonelleri ve tıbbi yazarlar tarafından hazırlanmaktadır.

Kaynaklar

Türk Nefroloji Derneği. (2020). Kronik böbrek hastalığı tanı, izlem ve tedavi rehberi. Türk Nefroloji Derneği Yayınları.

Sağlık Bakanlığı. (2019). Türkiye böbrek hastalıkları önleme ve kontrol programı. T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü.

Akpolat, T. (2018). Nefroloji (2. bs.). Nobel Tıp Kitabevleri.

Süleymanlar, G., Ateş, K., & Seyahi, N. (2017). Türkiye’de kronik böbrek hastalığının epidemiyolojisi ve evreleme yaklaşımı. Türk Nefroloji Diyaliz ve Transplantasyon Dergisi, 26(1), 1–10.