Bu içerikle kronik böbrek yetmezliğinde ortaya çıkan belirti ve bulguların hangi mekanizmalarla geliştiğini, bu belirtilerin neden yalnızca böbrekle sınırlı olmadığını ve vücudun farklı sistemlerini nasıl etkilediğini ayrıntılı şekilde öğreneceksiniz.

Kronik böbrek yetmezliği (KBY), uzun süre sessiz ilerleyebilen; ancak böbrek fonksiyonları belirli bir eşik altına indiğinde çok sistemli belirti ve bulgularla kendini gösteren bir hastalıktır. Bu belirtiler yalnızca böbreği değil; dolaşım, sinir sistemi, kas-iskelet sistemi, sindirim sistemi ve cilt gibi pek çok sistemi ilgilendirir.

Aşağıda kronik böbrek yetmezliğinde görülen belirti ve bulguları, neden ortaya çıktıklarıyla birlikte tek tek açıklıyorum.

Kronik Böbrek Yetmezliği Belirti ve Bulguları

Oligüri ve Anüri: İdrar miktarında azalma veya idrar çıkışının durması

• Oligüri: Günlük idrar miktarının belirgin azalması

• Anüri: Neredeyse hiç idrar çıkmaması

Neden olur?

Böbreklerdeki süzme birimleri (glomerüller) hasar gördükçe kanın süzülme kapasitesi azalır. Bunun sonucunda;

• idrar üretimi düşer,

• vücutta sıvı ve toksik maddeler birikmeye başlar.

Bu bulgu genellikle ileri evre kronik böbrek yetmezliği için uyarıcıdır ve acil değerlendirme gerektirir.

Proteinüri: İdrarda protein kaçağı

Neden olur?

Normalde böbrek filtresi proteinleri tutar. Kronik böbrek yetmezliğinde;

• glomerüler filtre yapısı bozulur,

• proteinler idrara geçmeye başlar.

Proteinüri yalnızca bir belirti değil, aynı zamanda:

• böbrek hasarını hızlandıran bir faktördür,

• ödem gelişimine katkıda bulunur.

Noktüri: Gece idrara çıkma

Neden olur?

Sağlıklı böbrekler geceleri daha yoğun (konsantre) idrar üretir. Kronik böbrek yetmezliğinde;

• böbreğin konsantre etme yeteneği bozulur,

• gece idrar üretimi artar.

Bu durum özellikle erken–orta evre kronik böbrek yetmezliğinde fark edilen önemli bir ipucudur.

Hematüri: İdrarda kan

Neden olur?

Glomerüllerin veya idrar yollarının hasar görmesi sonucu;

• kırmızı kan hücreleri idrara sızabilir.

Hematüri özellikle:

• glomerülonefrit,

• kronik enfeksiyonlar
  ile ilişkili kronik böbrek yetmezliği nedenlerinde görülür.

Üremi: Atık maddelerin kanda birikmesi

Neden olur?

Böbrekler;

• üre,

• kreatinin,

• diğer metabolik atıkları
  vücuttan uzaklaştıramaz hale gelir.

Bu maddelerin birikmesi üremik tabloya yol açar ve pek çok belirtiyi tetikler. Bunlar;

• bulantı,

• bilinç değişiklikleri,

• kaşıntı,

• ağız kokusudur.

Üremi, kronik böbrek yetmezliğinin en sistemik ve belirleyici bulgusudur.

Hipertansiyon: Yüksek tansiyon

Neden olur?

Kronik böbrek yetmezliğinde;

• sodyum ve su tutulumu artar,

• böbreğin tansiyon düzenleyici hormon sistemi bozulur.

Sonuçta tansiyon yükselir. Önemli bir nokta:

Hipertansiyon hem kronik böbrek yetmezliğinin nedeni hem de sonucu olabilir.

Kas Anjiopatileri ve Kas Seyirmeleri

Neden olur?

Böbrek yetmezliğinde;

• potasyum,

• kalsiyum,

• fosfor
  dengesi bozulur.

Bu elektrolit dengesizlikleri;

• kaslarda seyirme,

• kramp,

• güçsüzlük
  şeklinde kendini gösterebilir.

Kalpte Ritim Bozuklukları

Neden olur?

Özellikle potasyum yüksekliği (hiperkalemi);

• kalbin elektriksel iletimini etkiler,

• ciddi ritim bozukluklarına yol açabilir.

Bu durum hayatı tehdit edici olabilir ve kronik böbrek yetmezliğinde yakından izlenmelidir.

Halsizlik, Bulantı, Kusma

Neden olur?

• Üremik toksinlerin sindirim sistemini etkilemesi,

• anemi (eritropoietin azalmasına bağlı),

• metabolik asidoz

bu belirtilerin temel nedenleridir. Hastalar kendilerini sürekli yorgun, iştahsız ve mide bulantılı hissedebilir.

Uyku Hali ve Dalgınlık

Neden olur?

Üremik toksinler merkezi sinir sistemini etkileyerek;

• konsantrasyon bozukluğu,

• dalgınlık,

• uykuya eğilim
  oluşturur.

İleri evrelerde bilinç bulanıklığı gelişebilir.

Ağızda Kötü Koku (Üremik Fetor)

Neden olur?

Kanda biriken üre, tükürükte parçalanarak;

• amonyak benzeri keskin bir kokuya yol açar.

Bu durum üreminin klasik ve ayırt edici bulgularından biridir.

Kussmaul Solunumu

Neden olur?

Böbrekler asit–baz dengesini sağlayamadığında metabolik asidoz gelişir. Vücut bunu telafi etmek için;

• derin,

• hızlı
  bir solunum paterni geliştirir.

Bu solunum tipi, asidozun klinik bir göstergesidir.

Ödem

Neden olur?

• Sodyum ve su tutulumu,

• protein kaybı (proteinüri)
  nedeniyle sıvı damar dışına bakar.

Ödem;

• ayak bilekleri,

• bacaklar,

• göz çevresi
  gibi bölgelerde belirginleşir.

Ciltte Kaşıntı ve Renk Değişikliği

Neden olur?

• Üremik toksinlerin ciltte birikmesi,

• fosfor yüksekliği,

• cilt kuruluğu

kaşıntıya yol açar. Uzun süren kronik böbrek yetmezliğinde cilt;

• soluk,

• sarımsı–gri
  bir renk alabilir.

Kronik böbrek yetmezliğinde belirtiler yalnızca idrarla ilgili değildir; vücudun neredeyse tüm sistemleri etkilenir. Bu nedenle kronik böbrek yetmezliği;

• çok disiplinli takip gerektiren,

• erken belirtileri iyi tanınması gereken
  bir hastalıktır.

Belirti ve bulguların nedenini anlamak, yalnızca tanı koymayı değil; bakım, izlem ve hasta eğitimini de güçlendirir.

Simbians Platformu ile doğru ve güncel verimlilik ve sağlık bilgisinin erişilebilir olmasını sağlıyoruz. Tüm içerikler sadece sağlık profesyonelleri ve tıbbi yazarlar tarafından hazırlanmaktadır.

Kaynaklar

Türk Nefroloji Derneği. (2020). Kronik böbrek hastalığı tanı, izlem ve tedavi rehberi. Türk Nefroloji Derneği Yayınları.

Sağlık Bakanlığı. (2019). Türkiye böbrek hastalıkları önleme ve kontrol programı. T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü.

Akpolat, T. (2018). Nefroloji (2. bs.). Nobel Tıp Kitabevleri.

Süleymanlar, G., Ateş, K., & Seyahi, N. (2017). Türkiye’de kronik böbrek hastalığının epidemiyolojisi ve evreleme yaklaşımı. Türk Nefroloji Diyaliz ve Transplantasyon Dergisi, 26(1), 1–10.