Bu içerikle kronik böbrek yetmezliğinin ne olduğunu, glomerüler filtrasyon hızının (GFH) neyi ifade ettiğini, hastalığın evrelerini ve neden çoğu zaman geç belirti verdiğini bütüncül ve anlaşılır bir çerçevede öğreneceksiniz.

Kronik Böbrek Yetmezliği Nedir?

Kronik böbrek yetmezliği (KBY), glomerüler filtrasyon hızının (GFH) geri dönüşümsüz biçimde azalmasıyla karakterize, uzun süreli ve ilerleyici bir böbrek hastalığıdır. Bu süreçte böbrekler, vücudun sıvı–elektrolit dengesini sağlama, atık maddeleri uzaklaştırma ve hormonal görevlerini yeterince yerine getiremez. Sonuçta üremi adı verilen tablo ortaya çıkar.

KBY’nin ayırt edici özellikleri şunlardır.

• Yavaş gelişir: Aylar–yıllar içinde ilerler.

• Başlangıçta az belirti verir: Erken evrelerde çoğu kişi belirgin şikâyet hissetmez.

• Genellikle geri dönüşsüzdür: Hasar ilerledikçe böbrek fonksiyonları kalıcı olarak azalır.

Bu nedenle KBY, erken tanı ve düzenli izlemin hayati olduğu kronik hastalıklar arasında yer alır.

Glomerüler Filtrasyon Hızı (GFH) Neyi İfade Eder?

GFH, böbreklerin bir dakikada süzdüğü kan plazması miktarını gösteren temel bir ölçüttür ve böbrek fonksiyonlarının en önemli göstergelerinden biridir. ml/dk cinsinden ifade edilir. GFH düştükçe, böbreklerin temizleme kapasitesi azalır ve vücutta toksik maddeler birikmeye başlar.

KBY evrelemesi, GFH değerlerine göre yapılır. Bu sınıflama hem hastalığın ciddiyetini anlamak hem de izlem ve bakım planını belirlemek açısından yol göstericidir.

Kronik Böbrek Yetmezliği Evreleri

Kronik böbrek yetmezliği, uluslararası kabul gören sınıflamaya göre 5 evrede değerlendirilir.

Evre 1 – Renal Hasar (GFH > 90 ml/dk)

Bu evrede GFH normal ya da normale yakındır. Ancak böbreklerde yapısal veya fonksiyonel hasar mevcuttur.

• Genellikle belirti yoktur.

• İdrar tahlillerinde protein kaçağı gibi bulgular saptanabilir.

• Erken fark edilirse ilerleme yavaşlatılabilir.

Evre 2 – Hafif Azalma (GFH 60–89 ml/dk)

Böbrek fonksiyonlarında hafif bir düşüş vardır.

• Çoğu hasta kendini sağlıklı hisseder.

• Yorgunluk, hafif halsizlik görülebilir.

• Düzenli takip ve risk faktörlerinin kontrolü önemlidir.

Evre 3a – Ilımlı Azalma (GFH 45–59 ml/dk)

Bu evre, hastalığın daha belirginleşmeye başladığı dönemdir.

• Anemi, tansiyon yükselmesi gibi sorunlar ortaya çıkabilir.

• Hastalar daha çabuk yorulduklarını fark edebilir.

• Diyet ve yaşam tarzı düzenlemeleri ön plana çıkar.

Evre 3b – Ilımlı–Ağır Azalma (GFH 30–44 ml/dk)

Böbrek fonksiyon kaybı belirginleşir.

• Elektrolit dengesizlikleri görülebilir.

• Kemik–mineral bozuklukları ve anemi riski artar.

• Yakın tıbbi takip gerekir.

Evre 4 – Ağır Azalma (GFH 15–29 ml/dk)

Bu evrede böbrekler görevlerini ciddi ölçüde yerine getiremez.

• Üremik belirtiler (bulantı, iştahsızlık, kaşıntı) başlayabilir.

• Hastalar genellikle günlük yaşamda belirgin zorlanma yaşar.

• Böbrek yetmezliği son dönemine hazırlık yapılır.

Evre 5 – Son Dönem Böbrek Yetmezliği (GFH < 15 ml/dk veya diyaliz)

Böbrek fonksiyonları yaşamı sürdürecek düzeyin altına düşmüştür.

• Üremi tablosu belirgindir.

• Diyaliz veya böbrek nakli gereksinimi doğar.

• Tedavi, yaşamın sürdürülebilmesi için zorunludur.

Kronik Böbrek Yetmezliği Evreleri (GFH’ye Göre)

Kronik Böbrek Yetmezliğinde Belirtiler Neden Geç Ortaya Çıkar?

Böbrekler, yüksek bir fonksiyonel rezerve sahiptir. Bu nedenle önemli bir kısmı hasar görmeden belirtiler ortaya çıkmayabilir. Hastalık ilerledikçe bu rezerv tükenir ve şikâyetler belirginleşir. Bu durum, KBY’nin “sessiz ilerleyen” bir hastalık olarak tanımlanmasının temel nedenidir.

Eğitimsel Açıdan Neden Evreleme Önemlidir?

• Hastalığın nerede olduğunu netleştirir.

• Takip sıklığını ve bakım planını belirler.

• Hasta ve yakınlarının süreci anlamasına yardımcı olur.

• İleri evrelere hazırlık yapılmasını sağlar.

Evreleme, yalnızca sayısal bir sınıflama değil; aynı zamanda hastanın yaşam kalitesini korumaya yönelik adımların zamanında atılabilmesi için bir rehberdir.

Kronik böbrek yetmezliği; yavaş ilerleyen, başlangıçta belirti vermeyen ancak zamanla ciddi sonuçlara yol açabilen geri dönüşümsüz bir hastalıktır. Glomerüler filtrasyon hızına dayalı evreleme sistemi, hastalığın ciddiyetini anlamada ve izlem planı oluşturmada temel bir araçtır.

Erken evrelerde fark edilen KBY’de ilerlemenin yavaşlatılması mümkünken, ileri evrelerde yaşamı sürdürebilmek için diyaliz veya nakil gündeme gelir. Bu nedenle KBY’nin evrelerini bilmek, hem sağlık profesyonelleri hem de hastalar için güçlü bir farkındalık sağlar.

Simbians Platformu ile doğru ve güncel verimlilik ve sağlık bilgisinin erişilebilir olmasını sağlıyoruz. Tüm içerikler sadece sağlık profesyonelleri ve tıbbi yazarlar tarafından hazırlanmaktadır.

Kaynaklar

Türk Nefroloji Derneği. (2020). Kronik böbrek hastalığı tanı, izlem ve tedavi rehberi. Türk Nefroloji Derneği Yayınları.

Sağlık Bakanlığı. (2019). Türkiye böbrek hastalıkları önleme ve kontrol programı. T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü.

Akpolat, T. (2018). Nefroloji (2. bs.). Nobel Tıp Kitabevleri.

Süleymanlar, G., Ateş, K., & Seyahi, N. (2017). Türkiye’de kronik böbrek hastalığının epidemiyolojisi ve evreleme yaklaşımı. Türk Nefroloji Diyaliz ve Transplantasyon Dergisi, 26(1), 1–10.