Bu içerikle kronik böbrek yetmezliğinde hemşirelik bakımının amaçlarını, olası hemşirelik tanılarını, genel bakım girişimlerini ve hasta-aile eğitiminin önemini öğreneceksiniz.

Kronik böbrek yetmezliği (KBY), yalnızca böbrek fonksiyonlarının azalmasıyla sınırlı olmayan; metabolik, kardiyovasküler, psikososyal ve yaşam kalitesini etkileyen çok boyutlu bir sağlık sorunudur. Bu nedenle KBY’li hastalarda bakım, yalnızca tıbbi tedavilerle değil, bütüncül hemşirelik yaklaşımı ile planlanmalı ve sürdürülmelidir. Hemşirelik bakımı; belirtileri azaltmayı, komplikasyonları önlemeyi, hastanın uyumunu artırmayı ve hasta ile ailesinin sürece aktif katılımını hedefler.

Bu yazımda kronik böbrek yetmezliğinde hemşirelik bakımının amaçları, olası hemşirelik tanıları, genel hemşirelik girişimleri ve hasta-aile eğitiminin önemi ele alıyorum.

Kronik Böbrek Yetmezliğinde Hemşirelik Bakımının Amaçları

KBY’de hemşirelik bakımının temel amacı, hastanın sağlık durumunu optimal düzeye getirmek ve yaşam kalitesini korumaktır. Bu amaç doğrultusunda bakım, hemşirelik süreci (tanılama, planlama, uygulama ve değerlendirme) temel alınarak yürütülmelidir.

Başlıca amaçlar şunlardır.

• Hastalığa bağlı belirti ve bulguları azaltmak

• Yeterli ve dengeli besin alımını sağlamak ve sürdürmek

• Farmakolojik tedavinin etkilerini ve yan etkilerini değerlendirmek

• Egzersiz toleransını artırmak

• KBY’ye bağlı komplikasyonları önlemek

• Hasta ve ailesinin eğitimini sağlamak

Bu hedefler, yalnızca hastanın fizyolojik durumunu değil; aynı zamanda psikososyal uyumunu ve tedaviye katılımını da destekler.

Olası Hemşirelik Tanıları

Kronik böbrek yetmezliği olan hastalarda, hastalığın evresine ve bireysel özelliklere bağlı olarak çeşitli hemşirelik tanıları ortaya çıkabilir. En sık karşılaşılan olası hemşirelik tanıları şunlardır.

• Etkisiz Solunum Örüntüsü

• Sıvı Volüm Fazlalığı

• Beslenmede Değişiklik

• Aktivite İntoleransı

• Benlik Saygısında Bozulma

• Korku ve Endişe

• Anksiyete

• Bilgi Eksikliği

Bu tanıların her biri, bireysel bakım planlarının oluşturulmasında yol gösterici niteliktedir.

Genel Hemşirelik Girişimleri

Yaşam Bulguları ve Ödem Takibi

KBY’li hastalarda sıvı dengesi bozulduğu için yaşam bulgularının düzenli izlenmesi büyük önem taşır. Kan basıncı, nabız, solunum sayısı ve vücut ısısı takip edilmeli; özellikle ödem varlığı (periferik ödem, pretibial ödem, akciğer sesleri) düzenli olarak değerlendirilmelidir.

Beslenmenin Değerlendirilmesi ve Sürdürülmesi

Yeterli ve dengeli beslenme, KBY bakımının temel taşlarından biridir. Hemşire, beslenme durumunu çok yönlü olarak izlemelidir.

• Günlük besin alımı

• Kilo-boy oranı

• Kas tonusu

• Laboratuvar değerleri: serum albümin, hematokrit, hemoglobin

Malnütrisyon belirtileri (kilo kaybı, güçsüzlük, zayıflama, iştahsızlık) erken dönemde fark edilmelidir.

Bu süreçte;

• Diyetisyen ile iş birliği yapılmalı

• Hastaya uygun kalori ve protein içeren diyet planlanmalı

• Sodyum tüketimi kısıtlanmalı

• Yemek öncesinde dinlenme periyotları planlanarak yorgunluk azaltılmalıdır

• Beslenmenin önemi konusunda hasta ve aile bilgilendirilmelidir

Ayrıca günlük kilo ölçümü yapılarak kilo değişiklikleri ve hidrasyon durumu izlenmelidir.

İlaç Tedavisinin İzlenmesi

Kronik böbrek yetmezliğinde kullanılan ilaçlar, ciddi yan etkilere yol açabilir. Hemşire, ilaç kullanımına bağlı olarak gelişebilecek;

• Ortostatik hipotansiyon

• Aritmiler

• Taşikardi

• Baş dönmesi

• Yorgunluk

• Serum elektrolit dengesizlikleri

gibi durumları dikkatle gözlemlemelidir. Bu bulgular erken fark edildiğinde, ciddi komplikasyonların önüne geçilebilir.

Güvenli Çevrenin Sağlanması

KBY’li hastalarda güçsüzlük, yorgunluk ve konfüzyon sık görülebilir. Bu nedenle güvenli bir ortam oluşturmak hemşirelik bakımının önemli bir parçasıdır.

• Hastanın sık kullandığı eşyalar ulaşabileceği yerlere konulmalıdır.

• Yatak kenarlıkları kapalı tutulmalıdır.

• Gece lambası kullanılarak düşme riski azaltılmalıdır.

• Ayağa kalkarken hastaya destek olunmalıdır.

• Banyoda oturarak yıkanması sağlanmalıdır.

Aktivite ve Egzersiz Yönetimi

Aktivite intoleransı olan hastalarda;

• Güçsüzlük ve yorgunluk düzeyi değerlendirilmelidir.

• Enerji koruyucu yöntemler öğretilmelidir.

• Hastanın toleransına uygun aktif ve pasif egzersizler planlanmalıdır.

Konfüzyonu olan hastalar yatak istirahatine alınmalı; pozisyon değişiklikleri, deri bakımı ve dolaşımı destekleyici girişimler sürdürülmelidir.

Enfeksiyon Riskinin İzlenmesi

KBY’li hastalar bağışıklık sisteminin baskılanması nedeniyle enfeksiyon açısından yüksek risk altındadır. Hemşire;

• Ateş

• Enfeksiyon bulguları

• Kateter ve girişim alanlarını

düzenli olarak izlemelidir. Erken tanı, enfeksiyon kaynaklı komplikasyonları azaltır.

Hipertansiyonun Kontrolü

Hipertansiyon, KBY’nin hem nedeni hem de sonucu olabilir. Böbrek fonksiyonlarının korunması ve ilerleyişin yavaşlatılması için kan basıncı kontrol altında tutulmalıdır. Bu süreçte hasta, ilaç uyumu ve yaşam tarzı değişiklikleri konusunda desteklenmelidir.

Psikososyal Bakım ve Değerlendirme

Kronik böbrek yetmezliği ve diyaliz uygulamaları, hastaların yaşamında derin psikososyal etkiler yaratır. En sık karşılaşılan sorunlar arasında;

• Beden imajının bozulması

• Bağımlılık hissi

• Sosyal aktivitelerde azalma

• Aile ilişkilerinde zorlanma

• Cinsel yaşamda bozulma

• Ölüm korkusu

yer alır.

Bu nedenle hastanın tanısını ve tedavi rejimini nasıl algıladığı mutlaka değerlendirilmelidir. Hemşire, empatik iletişim kurarak hastanın duygu ve düşüncelerini ifade etmesine fırsat vermelidir.

Hasta ve Aile Eğitiminin Önemi

Hasta ve aile eğitimi, KBY bakımının vazgeçilmez bir parçasıdır. Eğitim; hastanın tedaviye uyumunu artırır, komplikasyonları azaltır ve öz bakım becerilerini geliştirir.

Eğitim kapsamında;

• Hastalık süreci

• Tedavi yöntemleri

• Beslenme ve sıvı kısıtlamaları

• İlaç kullanımı

• Enfeksiyon belirtileri

anlaşılır ve tekrarlanabilir şekilde anlatılmalıdır.

Kronik böbrek yetmezliğinde hemşirelik bakımı; fizyolojik, psikolojik ve sosyal boyutları kapsayan bütüncül bir süreçtir. Belirtilerin azaltılması, komplikasyonların önlenmesi ve hasta-aile eğitiminin sağlanması; hastanın yaşam kalitesini doğrudan etkiler. Hemşirelik süreci doğrultusunda planlanan ve bireyselleştirilen bakım, KBY’li hastaların sağlık durumunu optimal düzeye taşımada kilit rol oynar.

Doğru bilgi, sürekli değerlendirme ve empatik yaklaşım; kronik böbrek yetmezliği ile yaşayan bireyler için daha güvenli ve sürdürülebilir bir yaşamın temelini oluşturur.

Simbians Platformu ile doğru ve güncel verimlilik ve sağlık bilgisinin erişilebilir olmasını sağlıyoruz. Tüm içerikler sadece sağlık profesyonelleri ve tıbbi yazarlar tarafından hazırlanmaktadır.

Kaynaklar

Süleymanlar, G., Ateş, K., & Seyahi, N. (2017). Türkiye’de kronik böbrek hastalığı ve renal replasman tedavilerinin epidemiyolojisi. Türk Nefroloji Diyaliz ve Transplantasyon Dergisi, 26(2), 154–160.