Bu içerikle kronik böbrek yetmezliğinde ortaya çıkan klinik bulguların hangi sistemleri etkilediğini, bu bulguların neden geliştiğini ve kronik böbrek yetmezliğinin neden yalnızca bir böbrek hastalığı olarak değerlendirilmemesi gerektiğini kapsamlı biçimde öğreneceksiniz.

Kronik böbrek yetmezliği (KBY), yalnızca böbreklerin süzme işlevinin bozulmasıyla sınırlı bir hastalık değildir. Böbrekler; sıvı–elektrolit dengesi, asit–baz düzeni, hormon üretimi, kan basıncı kontrolü ve metabolik atıkların uzaklaştırılması gibi pek çok yaşamsal süreçte merkezi rol oynar. Bu nedenle kronik böbrek yetmezliği ilerledikçe neredeyse tüm organ ve sistemlerde klinik bulgular ortaya çıkar.

Aşağıda, kronik böbrek yetmezliğinde görülen klinik bulguları sistemlere göre, nedenleriyle birlikte ayrıntılı biçimde ele alıyorum.

Kronik Böbrek Yetmezliğinde Sistemlere Göre Klinik Bulgular

Sıvı – Elektrolit ve Asit–Baz Bozuklukları

Kronik böbrek yetmezliğinin en temel ve en erken etkilerinden biri bu alandadır.

Hipovolemi – Hipervolemi

• Hipovolemi, kusma, ishal, yetersiz alım veya aşırı diürez sonrası gelişebilir.

• Hipervolemi, böbreklerin sodyum ve suyu atamaması sonucu ortaya çıkar.

Her iki durum da;

• tansiyon dengesizliklerine,

• organ perfüzyonunun bozulmasına
  neden olabilir.

Sodyum Bozuklukları (Hiponatremi / Hipernatremi)

Böbreğin su–sodyum dengesini ayarlayamaması sonucu gelişir.

• Hiponatremi: bilinç değişikliği, konvülsiyon riski

• Hipernatremi: susuzluk, ajitasyon, nörolojik bulgular

Potasyum Bozuklukları

• Hiperpotasemi: En tehlikeli elektrolit bozukluklarından biridir. Kardiyak aritmilere ve ani ölüme yol açabilir.

• Hipopotasemi: Daha nadirdir; kas güçsüzlüğü ve ritim bozukluğu yapabilir.

Hiperfosfatemi ve Hipermagnezemi

• Fosfor ve magnezyum atılamaz, kanda birikir.

• Kaşıntı, kemik–mineral bozuklukları ve nöromüsküler belirtiler gelişir.

Metabolik Asidoz

Asitlerin atılamaması sonucu gelişir.

• Derin ve hızlı solunum (Kussmaul),

• kas yıkımı,

• kemik mineral kaybı
  gibi sonuçlara yol açar.

Sinir Sistemi Bulguları

Üremik toksinler merkezi ve periferik sinir sistemini doğrudan etkiler.

Merkezi Sinir Sistemi

• Stupor, koma

• Konuşma bozuklukları

• Demans benzeri tablo

• Konvülsiyon

• Baş ağrısı, sersemlik

Bu bulgular, toksik maddelerin beyin dokusunda birikmesine bağlıdır.

Periferik ve Otonom Sinir Sistemi

• Polinöropati (uyuşma, karıncalanma)

• Kramp, tremor, tik, myoklonus

• Huzursuz bacak sendromu

• Terleme fonksiyonlarında bozulma

Ayrıca irritabilite, konsantrasyon bozukluğu ve kronik yorgunluk sık görülür.

Gastrointestinal Sistem Bulguları

Sindirim sistemi, üremik toksinlere oldukça duyarlıdır.

• İştahsızlık, bulantı, kusma

• Gastrit, stomatit, ülser

• Hıçkırık ve parotit

• Özefajit (özellikle kandida ve herpes enfeksiyonları)

• Pankreatit

• Gastrointestinal kanama

• Motilite bozuklukları, intestinal obstrüksiyon

• İleri evrede perforasyon ve assit

Bu belirtiler hem toksin birikimi hem de immün baskılanma ile ilişkilidir.

Hematolojik ve İmmünolojik Sistem Bulguları

Anemi

Kronik böbrek yetmezliğinde en sık görülen tablolardan biridir.

• Normokrom normositer anemi, eritropoietin eksikliğine bağlıdır.

• Eritrosit kırılganlığı artar, yaşam süreleri kısalır.

Kanama Eğilimi

• Trombosit fonksiyon bozukluğu

• Mukozal ve cilt altı kanamalar

İmmün Yetmezlik

• Lenfopeni

• Enfeksiyonlara yatkınlık

• Aşıya yanıtın azalması

• Tüberkülin gibi tanısal testlerde yalancı negatiflik

Bazı immün hastalıkların baskılanması görülürken, kanser riski artabilir.

Kardiyovasküler Sistem Bulguları

Kronik böbrek yetmezliğinde en sık mortalite nedeni kardiyovasküler komplikasyonlardır.

• Hipertansiyon

• Ödem

• Kardiyomiyopati

• Aritmiler

• Perikardit (üremik perikardit)

• Kapak hastalıkları

• Ateroskleroz (hızlanmış damar sertliği)

Elektrolit dengesizlikleri ve sıvı yükü bu sistemi doğrudan etkiler.

Pulmoner Sistem Bulguları

• Plevral sıvı birikimi

• Üremik akciğer

• Pulmoner ödem

Bu bulgular çoğunlukla sıvı yüklenmesi ve kalp yetmezliği ile ilişkilidir.

Cilt Bulguları

• Şiddetli kaşıntı

• Solukluk

• Hiperpigmentasyon

• Üremik döküntüler

• Tırnak atrofisi

• Gecikmiş yara iyileşmesi

• Ülserasyon ve nekroz

Cilt bulguları, hem toksin birikimini hem de beslenme–dolaşım bozukluklarını yansıtır.

Metabolik – Endokrin Sistem Bulguları

• Glukoz intoleransı

• Hiperlipidemi

• Sekonder hiperparatiroidi

• Hiperürisemi

• Hiperprolaktinemi

• Malnütrisyon

Üreme ve Gelişim

• Hipogonadizm

• Libido azalması

• İmpotans

• Çocuklarda büyüme geriliği

Bu tablo hormonal dengenin ciddi şekilde bozulduğunu gösterir.

Kas – İskelet Sistemi Bulguları

• Renal osteodistrofi

• Üremik kemik hastalığı

• D vitamini metabolizması bozukluğu

• Patolojik kırıklar

• Artrit ve kristal artropatiler

• Amiloidoz (β2-mikroglobulin birikimi)

Kemik–mineral bozuklukları kronik böbrek yetmezliğinin en uzun vadeli ve kalıcı komplikasyonlarındandır.

Göz Bulguları

• Nistagmus

• Miyozis

• Asimetrik pupil

• Bulanık görme

• Kırmızı göz

Bu bulgular genellikle nörolojik ve metabolik etkilerin yansımasıdır.

Ruhsal Sorunlar

• Anksiyete

• Depresyon

• Tedaviye uyumsuzluk

• Konsantrasyon bozukluğu

• Cinsel işlev bozuklukları

• Rehabilitasyonda zorlanma

• İntihar eğilimi

Kronik böbrek yetmezliği, hastanın yalnızca bedenini değil psikososyal bütünlüğünü de etkiler.

Diğer Klinik Bulgular

• Susuzluk hissi

• Kilo kaybı

• Üremik ağız kokusu

• Miyopati

• Yumuşak doku kalsifikasyonları

• Akkiz renal kistik hastalık

• Karpal tünel sendromu

• Noktüri

Kronik böbrek yetmezliği, klinik olarak çok sistemli, çok katmanlı bir tablodur. Bulguların çeşitliliği; böbreğin vücuttaki merkezi rolünü açıkça gösterir. Bu nedenle KBY’nin izleminde yalnızca kreatinin veya GFH değil; klinik belirtiler, sistemik bulgular ve yaşam kalitesi birlikte değerlendirilmelidir.

Simbians Platformu ile doğru ve güncel verimlilik ve sağlık bilgisinin erişilebilir olmasını sağlıyoruz. Tüm içerikler sadece sağlık profesyonelleri ve tıbbi yazarlar tarafından hazırlanmaktadır.

Kaynaklar

Türk Nefroloji Derneği. (2020). Kronik böbrek hastalığı tanı, izlem ve tedavi rehberi. Türk Nefroloji Derneği Yayınları.

Sağlık Bakanlığı. (2019). Türkiye böbrek hastalıkları önleme ve kontrol programı. T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü.

Akpolat, T. (2018). Nefroloji (2. bs.). Nobel Tıp Kitabevleri.

Süleymanlar, G., Ateş, K., & Seyahi, N. (2017). Türkiye’de kronik böbrek hastalığının epidemiyolojisi ve evreleme yaklaşımı. Türk Nefroloji Diyaliz ve Transplantasyon Dergisi, 26(1), 1–10.